Սոնա: Իմ մրցանակը իմ ընկերներն են

Մարմարյա սրահի աստիճան-նստարանները շատ չոր էին: Չնայած դրանց վրա խնամքով գորգաժապավեններ էին փռել, միևնույն է, նստելն անհարմար էր:
...Հիմա հասկանում եմ, ինչու եմ սիրում անակնկալներ: Ավելի լավ է ուրախությունը գարնան ձյան պես գլխիդ թափվի, քան ինչ-որ բան սպասես (գուցե և շատ իզուր) ու հետո հիասթափվես:
Այդ չոր անհարմար աստիճան-նստարաններին ամենաշատը վախենում էի հիասթափվելուց: Հիմա հիասթափվում եմ հիասթափվելու այդ վախից:
...Մի անգամ բլոգերիցս մեկում մի փաստի տակ քոմենթ էին գրել.
«Դու վախենո՞ւմ ես պարտություններից»:
Ես պատասխանեցի.
«Չգիտեմ, ես դեռ չեմ պարտվել: Գործնականում՝ ես չգիտեմ պարտությունը ինչ է»:
Հիմա եմ հասկանում, որ գործնականում ես չգիտեի, հաղթանակը ինչ է:
Մի բան էլ ասեմ ու անցնեմ բուն թեմային:
Մի քանի օր առաջ մի լավ մանկավարժ ու ամենակարևորը՝ լավ մարդ, ինձ ասեց, որ ես պետք է բուռն հասարակական գործունեություն ծավալեմ: Ես նրան ասեցի, որ ես волк-одиночка եմ: Նա ասաց, որ ես ինձ լավ չգիտեմ:
Դե ճիշտ են ասում, որ մանկավարժներին պետք է հավատալ...
Լավ, հիմա վերադառնանք Մարմարյա սրահի չոր աստիճանանստարաններին:
Հաղորդավարները դեռ խոսում են, Տիարը ինչ-որ բաներ է հայտարարում, բոլորը ուրախանում են, իսկ ես հայտնվել եմ երեք Լիլիթների՝ ավագ, կրտսեր և ամենակրտսեր Լիլիթների արանքում: Բացառիկ հնարավորություն՝ երազանք պահելու:
Փակում եմ աչքերս:
Մեկ, երկու, երեք...
-Պատրաստ է, - ասում եմ:
-Խնդրում եմ, ասա, ի՞նչ էիր պահել, - ամենակրտսեր Լիլիթի աչուկները «Շռեկի կատվի» աչքերից էլ համոզիչ են:
-Չէ, եթե ասեմ, չի կատարվի, - իսկ ես շատ եմ ուզում, որ կատարվի:
Տիարը ինչ-որ լավ-լավ բաներ է  խոստանում:
-Սոնա՜, շնորհավոր:
Էկրանին արդեն իմ անունն է գրվել, չնայած հաղորդավարները դեռ ոչինչ չեն հայտարարել:
Սկզբում Լիլիթն է գրկում, համբուրում: Հետո ավագ Լիլիթն է գրկում ու խեղդելու չափ պինդ սեղմում իրեն: Այդպես ինձ միայն եղբայրներս են գրկում, այն էլ՝ երբ շատ են կարոտում: Ես էլ կարոտել էի նման գրկախառնությանը:
Հենվել եմ Լիլիթին, նա գրկել է ինձ: Ես նայում եմ էկրանին, իբր անուններն եմ կարդում, բայց դե բոլորը գիտեն, որ ես այդպիսի հեռավորությունից ոչինչ չեմ տեսնում:
Վերջապես խոսափողը հասնում է հաղորդավարներին, բարձրաձայնում են իմ անունը: Օրենքով (ինչպես հին ընկերներիցս մեկն էր ասում, իսկ ես ջղայնանում էի այդ անիմաստ բառից) հիմա ես պիտի վեր կենամ, գնամ, մրցանակս ստանամ:
Բայց ես ինձ հիմա այնքան լավ եմ զգում: Անհարմար նստարանաաստիճանները հիմա դարձել են աշխարհում ամենալավ բազմոցը:
Երջանկությունը ես բնորոշում եմ եկու բառով՝ տաքուկ, փափուկ: Ու հիմա հենց այդպիսի տաքուկ-փափուկ վիճակում եմ:
-Գնա՜, - հուշում են կողքից:
Բայց դե ես գիտեմ, որ եթե հիմա վեր կենամ, հետո էլ ինձ այսպես չեն գրկի: Դա է ամենակարևորը (դե, իսկ մրցանակը հո չի՞ փախնի ինձնից):
Երկու ակնթարթ ևս ձգում եմ իմ տաքուկ-փափուկ երջանկությունը, հետո բարձրանում, իմ սովորական զսպանակավոր քայլվածքով մոտենում ում որ հարկն է, ստանում իմ բաժին պաչիկը ու հետ դառնում:
Հիմա պետք է զգաստանալ:
...Իմ ամենամեծ հաղթանակը այդ տաքուկ-փափուկ երջանկությունն է: Այ հիմա ես դա հասկանում եմ:

P.S. Զարմանալի է, բայց փաստ. Լիլիթի հետ մենք մի նկար չունենք:

Սոնա: Ախր ես չեմ կարող անվերջ ուրախանալ

Օր 1
...Զարթուցիչը դաժան է, ինչպես աշխարհի բոլոր զարթուցիչները: Այս պարագայում ես մխիթարվում եմ միայն նրանով, որ միակը չեմ, ով արթնանում է ժամը 7.30: Կա հասարակական մի ամբողջ խավ, որ նույն դժբախտությունն ունի, այն կոչվում է աշակերտություն:
...Մի կերպ բացում եմ աչքերս ու հասկանում, որ չափից դուրս մութ է, որպեսզի համոզեմ օրգանիզմս, որ արդեն առավոտ է և պետք է արթնանալ: Դանդաղ բարձրանում եմ, տհաճությամբ ունկնդրում եղբորս խռռոցը ու ինձ բռնում այն մտքի վրա, որ անչափ նախանձում եմ նրան: Ասենք, ինչո՞ւ ես պիտի ժամը 7.30 արթնանամ, իսկ ինքը մուշ-մուշ քնի:
Եղբայրս քնած է, ու ես, ինչպես աշխարհի բոլոր «հոգատար քույրերը», չեմ միացնում լույսը: Մթության մեջ մի կերպ հագնվում եմ, դուրս գալիս սենյակից, լվացվում, մաքրում եմ ատամներս (նախաճաշելու ժամանակ չկա): Հաշվարկելով շարժումներիս միջին արագությունը, իսկ ավելի ճիշտ՝ դանդաղությունը, որոշում եմ, որ արդեն ուշանում եմ: Նայում եմ ժամացույցին, և պարզվում է, որ սխալ էի հաշվարկել. ես արդեն ուշացել եմ: Արագ ուսերիս եմ գցում վերարկուն ու դուրս գալիս աստիճանահարթակ:
...Կանգառում մարդիկ քնաթաթախ աչքերով զարմացած ինձ են նայում, ու ես հասկանում եմ, որ նորից մոռացել եմ սանրել մազերս: Երթուղայինում ինչպես միշտ նստելու տեղ չկա: Մի տատիկ առաջարկում է բռնել պայուսակս. ախր տեսնում է, որ ծանր է: Չեմ տալիս, ասում եմ՝ ծանր է, մեղք եք:
...Ականջակալներս մինչև վերջին պահը չեմ հանում:
Ինչպես միշտ ուշանում եմ, բայց ինձ նույնիսկ նկատողություն չեն անում, ինչպես միշտ: Հետաքրքիր է՝ խղճո՞ւմ են ինձ, հասկանո՞ւմ են, որ առավոտյան դժվար եմ արթնանում, թե՞ արդեն վաղուց կորցրել են հույսը, որ ես երբևէ կուղղվեմ:
Ցուցասրահում երգում են «Հայր մերը»: Մինչև կախում եմ վերարկուն, աղոթքը վերջանում է, ու ես թեթևացած շունչ եմ քաշում (հասկանալի պատճառներով):
Մտնում եմ ցուցասրահ, ուրախ ժպտում ուսուցիչներին (միշտ այդպես եմ անում, երբ գիտակցում եմ, որ մեղավոր եմ): Դպրոցում տրամադրությունը շատ ուրախ է, ինչպես միշտ: Կամաց-կամաց ուղեղս արթնանում է, ու միասնական լորկեի ժամանակ նկատում եմ, որ բոլորից բարձր եմ թռնում: Ո՜ւխ, մի լավ ուրախացա, հիմա կարելի է գնալ դասի, առանց վախենալու, որ ուղեղս նորից կանջատվի:

Օր 2
...Զարթուցիչը դաժան է, ինչպես աշխարհի բոլոր զարթուցիչները: Բացում եմ աչքերս, ու հասկանում, որ եղբայրս քնած չէ: Միացնում եմ լույսը ու հորանջելով սկսում հագնվել: Լույսը տհաճ է քնաթաթախ աչքերիս համար, բայց այսպես շատ արագ արթնանում եմ: Այսօր ամեն ինչ զարմանալիորեն արագ եմ անում: Լվացվել, սանրվել (գոնե այսօր), մաքրել ատամները: Նույնիսկ հասցնում եմ խմել եղբորս առաջարկած սուրճը. նա երբեմն ուրախացնում է ինձ, ինչպես աշխարհի բոլոր «հոգատար եղբայրները», ոչ շատ հաճախ, որ երես չառնեմ, բայց և ոչ այնքան հազվադեպ, որ մոռանամ նրա գոյության մասին:
Երթուղայինը համարյա դատարկ է: Տեղավորվում եմ պատուհանի մոտ, խցանում ականջներս ականջակալներով ու 50-ի տակ միացնում Skillet-ի Monster-ը: Ամեն անգամ, երբ խորդուբորդ ճանապարհին վարորդը մի լավ թափ է տալիս մեր սովետական հանրակառքը, փակում եմ աչքերս և շարժում գլուխս՝ երաժշտությանը համապատասխան:
...Ականջակալներս մինչև վերջին պահը չեմ հանում:
Այսօր չեմ ուշացել, ինչը դարձել է չափից դուրս հազվադեպ երևույթ: Հոգուս խորքում ժպտում եմ. փաստորեն այնքան էլ անուղղելի չեմ:
Այսօր «Հայր մեր» չեն երգում, մտքում թեթևացած շունչ եմ քաշում (հասկանալի պատճառներով):
Այսօր չափից դուրս հաջողակ դուրս եկա: Ուրախանալու առիթ է: Մանավանդ որ երաժշտությունը ավելի քան տրամադրող է: Մտովի պատրաստվում եմ ուրխանալուն, բայց... չի ստացվում...
Մեջս կարծես մի բան փչացել է... Գլուխս սկսում է պտտվել, օդը չի հերիքում: Ես տեսնում եմ մարդկանց ուրախ դեմքերը ու հասկանում, որ դեմքիս միմիկայի մկանները լիովին անջատվել են նյարդային համակարգից. չեմ կարող ժպտալ: Ես ինձ այնքան միայնակ եմ զգում, բայց և ամբոխով շրջապատված: Ու հենց դա է ամենասարսափելին, որովհետև ես ուզում եմ մենակ մնալ:
Ինչ-որ լավ երգ են միացրել. բոլորը ուրախանում են: Իսկ ես հազիվ եմ ստիպում ինձ չընկնել՝ ավելորդ ուշադրություն չգրավելու համար: Մի պահ նախատում եմ ինքս ինձ, որ չեմ կարող մարդավարի ուրախանալ, ինչպես բոլորը:
Բայց հաջորդ վայրկյանին արդեն «մեծավարի» արդարացնում եմ ինքս ինձ. ախր ես չեմ կարող անվերջ ուրախանալ...

Соня. Шахматы ("Сердцебиение")

Комната для трудных подростков ничем не отличалась от обычных комнат обычных подростков пансиона. Разве что была немного меньше и здесь давно никто не вытирал пыль. Терпимо, если, конечно, у вас нет аллергии на пыль. В чем же смысл подобной комнаты? А смысл в том, чтобы чувствовать себя изгоем, обузой и чем-то ужасным: надо же, ты трудный ребенок в царстве пай-мальчиков.
Но меня это не волновало. Аллергии на пыль у меня тоже не было, так что я спокойненько сидела на широком подоконнике большого круглого окна и смотрела, как девочки и мальчики в синих костюмах чинно гуляют по парку, стараясь ни в коем случае не наступать на ровненький, прямо-таки обчекрыженный газон. Нет, у этой комнаты явно были свои плюсы. Во-первых, нигде больше нет таких широких подоконников. Во-вторых, окна всех других комнат этого пай-заведения были скучными прямоугольными, к тому же к ним не разрешалось подходить: не дай Бог, на стекле останутся отпечатки пальцев (здесь их не конечно выявляли, не полицейский участок все-таки, да и не нужно было, здесь никто не умел врать, хотя и правду никто не говорил, потому что все молчали: это ведь неприлично, разговаривать). Ну и последнее преимущество этой позорной комнаты: дверь заперта, и тебе не нужно участвовать в идиотских играх этих не то живых, не то мертвых детей.
Вы сейчас подумаете, что я жила в каком-то аду, и что дети, окружавшие меня, были просто настоящими зомби. Уверяю вас, это не так. Вообще я спокойно подчиняюсь любым, даже самым нелепым, приказам. Но сегодня почему-то не получилось. Не знаю почему. Может просто сегодня не мой день, а может у меня действительно начинается новая жизнь? Не знаю. У меня не получилось то, что все остальные делали без особого усилия: подчинялись и не думали. Я посмела подумать, и вот я уже трудный ребенок. И только здесь, в этой пыльной чердачной комнате, я вдруг поняла, что мне все равно: трудный ребенок или паинька, какая разница?
Нет, разница однозначно была, только вот какая? Думать не хотелось, просить прощения тем более. И потом, мне даже нравилось мое положение. Нравилось то, что ничего уже не изменить, а значит и делать ничего не надо.
Проворачиваю в голове все то, что сейчас наговорила и думаю: “Ну вот, я делаю из мухи слона! Обычное, вполне нормальное и заслуженное наказание, а я философствую так, будто со мной случилось что-то такое… Даже страшно подумать, что”. Нет, мое наказание было не совсем обычным, потому что здесь никого никогда не наказывали, такими смирными были детки в этой клетке. Но одно наказание, к тому же всего на пол дня, не делало меня ни изгоем, ни мученицей, ни, уж тем более, бунтаркой. Просто мне нравилось думать, что я чем-то отличаюсь. Кроме того мне нравилась мысль, что я – настоящая героиня, раз терплю такую жизнь. Люди ведь на самом деле больше любят горе, чем счастье. Вот и мне хотелось гвоздей в ладонях и тернового венца. Кто-то внутри меня, кто-то явно поумнее, все время твердил мне, что это глупо. Но даже отлично понимая, что этот кто-то прав, я не могла ничего с собой поделать: когда тебе хорошо, нужно скорее представить, что тебе плохо (странно то, что когда тебе по-настоящему плохо, ты можешь думать только о счастливом конце). Это был какой-то… как бы это сказать?… каприз! Да, каприз: как маленькая девочка, которую никак не уговорить проглотить ложку каши, я не могла уговорить себя выплюнуть хоть немного того вымышленного горя, которое сварила для себя. Так было намного приятнее.
-Поиграем?
А я и не заметила, как дверь открылась и в комнату вошел усатый дядька с добрыми глазами и деревянным ящиком под мышкой: шахматы.
-Я не люблю шахматы, – я не поздоровалась с ним, потому что он не поздоровался первым, а теперь было уже поздно что-то исправлять, пусть все остается как есть, тем более, что я его совсем не знаю, хотя вбитые в мою голову правила хорошего тона подсказывют, что так нельзя.
-Я буду играть без королевы, – без лишних предисловий сказал он.
-Согласна!
Вы не замечали, что когда дети играют в шахматы, они всеми правдами и неправдами пытаются заполучить не короля противника, а королеву. Если бы я была постарше, да к тому же феминисткой, это стало бы еще одним доказательством того, что в мире женщина играет главную роль, а не мужчина. Но в шахматах все намного проще. Просто королева, или ферзь (не хочу казаться феминисткой, рано мне еще глупостями заниматься) ходит в любом направлении и может “съесть” кого угодно. По логике “съел” королеву – “съешь” и короля. А если твой противник с самого начала играет без королевы, значит он уже проиграл.
На втором месте после королевы у меня стоит конь. Я положила глаз на лошадку противника, и после нескольких ненужных и нелогичных ходов все-таки заполучила ее. Мой противник играл черными, как истинный джентльмен “пропустив даму вперед”. Черные фигуры в этом комплекте были темно-коричневыми. И теперь я разглядывала коричневую, почти шоколадную лошадку.
-Твой ход, – иногда мне приходится напоминать о том, что игра еще не закончилась.
Отложив лошадку, я решила выбрать себе новую цель: без цели играть нельзя. Самой правильной целью для меня был бы король, но король самая глупая и слабая фигура, за ней неинтересно охотиться. Я выбрала ладью, которую тут же съела королевой (не надо было давать мне такую фору).
-Шах и мат.
-Но как?! – я не верила своим глазам, но еще больше не верила противнику: он точно врет. – А если так?
-Тогда я так? – он уже хотел снять моего короля с доски.
-Не, подождите! А если так?
-Тогда я – так.
-А если так?
-Тогда…
Больше всего меня огорчало то, что игра закончилась, и мне больше никого не “съесть”. Король, конечно, самая слабая фигура, но без него играть нельзя. Правила такие.
-Это все капризы., – мой противник смотрел на меня добрыми глазами, расставляя на доске фигуры.
-Я больше не хочу играть, – я обиделась на него, хотя тот, кто поумнее меня, твердил, что это тоже глупо.
-Конечно, конечно. Я тоже не собираюсь играть. Просто хочу тебе кое-что объяснить. Капризы, конечно не запрещены, но они на самом деле ничего хорошего не делают. Они как паразиты. Вы уже проходили паразитов по биологии?
-Давно, – я махнула рукой: хотела показать, что я уже взрослая.
-Так вот, капризы как паразиты. Они питаются тобой, забирают твою энергию, отнимают твое время, отравляют тебя упрямством, заметь, совершенно бессмысленным и никому ненужным упрямством. И после всего этого ты вдруг понимаешь, что ничего хорошего взамен они тебе не дали. Из-за какого-то глупого принципа поссорился с другом. Пожертвовал чем-то или кем-то ради своих капризов. А что потом? Думаешь, они тебе за это “спасибо” скажут? Нет. Капризы очень неблагодарные существа. Спрашивается: тогда зачем идти на поводу у них? Зачем?
Второе “зачем?” явно было не риторическим.
-Не знаю, -честно призналась я.
-Я тоже не знаю, – улыбнулись усы и глаза этого странного дяди. – Поэтому я и не капризничаю. А ты?
-Я тоже!
-Правда? – усы улыбнулись еще шире. – А шахматы?
-Что шахматы?
-То, как ты играешь в шахматы.
-Как?
-Как капризный ребенок. Хочу лошадку, дайте мне лошадку. А что произойдет после того, как ты “съешь” эту самую лошадку, об этом ты не задумываешься. Ты думаешь смысл шахмат в королеве? Нет, смысл шахмат в том, чтобы думать. Я, например, не люблю королеву. – Я опешила. – Да, да, – улыбнулись усы, – не люблю Эта фигура такая сильная, прямо лакомый кусочек. И мы перестаем думать о главном, и думаем только о том, как бы заполучить чужую королеву и не лишиться своей. К сожалению в жизни тоже так, – как-то странно вздохнули глаза.
Пауза.
На уроках этикета нас учли, что пауза во время светской беседы просто недопустима, и что если между вами и вашим собеседником вдруг повисло неловкое молчание, надо говорить о каких-нибудь общепринятых темах, например о погоде.
Но я-то знала, что если нарушать такие нужные паузы глупым разговором о погоде, можно вспугнуть собеседника, и, возможно, он больше ничего умного не скажет. А если так, пусть лучше молчит.
-Надо смотреть на доску, а не фигуры. Надо видеть общую картину, а не отдельный каприз. Не то жизнь перестанет существовать, а на ее место придут отдельные маленькие и никчемные капризы. Видела, как проходит день маленьких детей? У нас дни делятся так: вчера, сегодня, завтра. А у них все намного интереснее: время играть, время поесть, время поспать. Это все сегодня, но они об этом даже не догадываются. Но им можно, детям все можно. А взрослым?
-А взрослым нельзя, потому что взрослым не надо играть, им надо выигрывать.  – Это была не я, а тот, кто умнее меня.
-Но если гоняться за победой, никогда не получишь удовольствия от игры, – а вот это уже я.
-А кто это сказал? – усы широко улыбнулись.
-Я говорю!
-А еще ты говоришь: когда тебе хорошо, нужно скорее представить, что тебе плохо.
-А вы откуда знаете?
-А ты думаешь я всегда таким умным был?

Սոֆի: Զառանցանք

Արդեն երկրորդ օրն է, զգուշությամբ եմ դուրս գալիս փողոց: Տանը նստել չեմ կարող, այսպիսինն եմ ծնվել, որ չեմ կարող մի տեղում երկար մնալ: Բայց փողոցն էլ արդեն վտանգավոր է դարձել:
Բառե՜ր, բառե՜ր, վերջ չկա դրանց:
Հիշո՞ւմ եք, երբ փոքր էինք, սև ֆլոմաստերով հյուրասենյակի սպիտակ պաստառներին թաքուն մի ինչ-որ բառ էինք գրում: Գրում էինք վախեցած, զգույշ, որ մայրիկը հանկարծ չտեսնի: Անպայման չէ, որ այդ բառը հայհոյանք լիներ, չէ՜: Դա կարող էր լինել աշխարհի ամենալավ բառը՝ հայրենիք, սեր, մայրիկ, կախված նրանից, թե գրողը (ուղիղ և փոխաբերական իմաստներով) ինչ նախասիրություններ ուներ: Աշխարհի ամենագեղեցիկ բառը՝ գրված սև ֆլոմաստերով հյուրասենյակի սպիտակ պաստառին դառնում է զզվելի մի բան: Ու թեպետ մայրիկը չէր տեսել, ով է արել այդ հանցագործությունը, միանգամից գլխի էր ընկնում, որ մենք ենք. հո հայրիկը չէ՞ր փչացնելու հյուրասենյակի պաստառը, որ ինքը՝ մայրիկը, հետո ամաչի ներս մտնող ամեն հյուրի զարմացած հայացքից: Ու զայրացած մայրիկը բղավում էր. <<Գնա՛ քո սենյակ>>: Իսկ մենք չէինք ուզում, որովհետև <<քո սենյակ>>-ի բոլոր պատերը արդեն վաղուց խազմզած էին:
Ինձ թվում է, եթե մայրիկները չարգելեին իրենց երեխաներին սև ֆլոմաստերով գրել հյուրասենյակի սպիտակ պաստառի վրա, երեխաները հետո չէին լցնի փողոցը բառերով:
<<Լիլիթ+Արման=Սեր>>
<<Ես եղել եմ այստեղ>>
<<Մուտքը բակից>>
<<Գնեք երկու տուփ և երրորդը կստանաք անվճար>>
<<Գորգերի լվացում>>
<<Տնտեսուհիները առաջարկում են իրենց ծառայությունները>>
<Պահանջվում է աշխատող հացի փռում>>
Բառեր ամենուր՝ պատերին, գովազդային վահանակներին, ցուցափեղկերին, շքամուտքերի դռներին: Բայց ամենասարսափելին այն է, որ քաղաքում պատերից, գովազդային վահանակներից, ցուցափեղկերից և շքամուտքերի դռներից բացի ոչինչ չկա: Ուր ուզում ես գնա, մեկ է, նույն բանն է կատարվում. մարդիկ ապրում են, մարդիկ գրում են, մարդիկ գովազդում են կյանքը:
Կամաց-կամաց սովորել եմ չհագնել կարճ շրջազգեստ. ախր այն ահավոր անհարմար է, երբ պետք է մեծ քայլեր անես: Կրունկներից էլ ստիպվծ էի հրաժարվել, բայց այսպես նույնիսկ ավելի լավ է: Այդպես ինձ բոլորովին <<աստիճաններեն դուրս մնացած եմ>> զգում, և դա ինձ դուր է գալիս: Այն օրվանից, երբ հրաժարվեցի բառակյանքից, կյանքս, իսկ ավելի ճիշտ այն, ինչ նրանից մնաց, դարձավ պարզապես անտանելի: Բայց ես տարօրինակ արագ սովորեցի:
Մեծ քայլերով անցնում եմ արդեն մայթերին թափված բառակույտերի վրայով: Օ՜, այս մեկը սև ֆլոմաստերով էր գրված, հաստատ գիտեմ, արդեն մասնագետ եմ:
Հասնում եմ մոտակա խանութին, հացի փոխարեն բառերի մի կույտ գնում, սկսում հոտոտել: Օ՜, բոլորովին թարմ են, ամպագորոգոռ, կշտացնող բառեր: Երկու շաբաթվա ճաշս կլինի:
Քայլելուց աշխատում եմ չտրորել մայթերին թափված բառերը: Ինքս էլ չեմ հասկանում՝ ինչո՞ւ: Ախր բոլորը տրորում են: Բայց ես արդեն երկու օր է, ինչ բոլորի պես չեմ ապրում:
Մի տղա սլացավ կողքովս՝ անխնա տրորելով բառակույտերը.
-Ուռա՜, ես արդեն սեռահասուն եմ: Կենսաբանության գրքում կարդացի:
Մտածում եմ. <<Այ քեզ բա՜ն, արդյո՞ք այդ ճուտիկը գիտի՝ ինչ ասել է սեռ, և այն էլ հասուն: Եթե ինձ հարցնեք, ես էլ չգիտեմ, բայց հաստատ գիտեմ. դրանում ոչ մի լավ բան չկա, հատկապես ուռա՜ բղավելու համար>>:
Քիչ էր մնում տրորեի սև ֆլոմաստերով գրված այն բառը, որ նկատել էի խանութ գնալու ճանապարհին: Պարդոն, ես չէի ուզում ձեզ անհանգստացնել:
Նորից տուն եմ մտնում: Էլի կզբոսնեի, արդեն չեմ վախենում իմ նոր կյանքից և փողոց դուրս գալուց, բայց ստամոքս որերորդ անգամ դավաճանում է ինձ:
-Մա՜մ, ուտելու բան տուր, սոված եմ:
Սեղանին դրված է բառերով լի մի տաք կաթսա: Մոտենում եմ սեղանին ու, ինքս էլ չգիտեմ՝ ինչու, ճակատս հպում կաթսային: Ճակատս միանգամից այրվում է, բայց ես այնքան սոված եմ, որ չեմ նկատում այդ: Բացում եմ կաթսան և հենց ձեռքերով սկսում եմ հանել ու մեկը մյուսի հետևից  կերակրափող ուղարկել  տաք-տաք բառերը: Չէ՜, ինչքան ուզում ես կեր, միևնույն է, չես կշտանա: Սառնարանից հանում եմ այն թարմ բառակույտը, որ նոր էի գնել: Չէ՜, չի կշտացնում:
Զայրույթից ու սովից սկսում եմ պոկել պատերի պաստառները և ուտել նրանց վրա վաղուց փտող բառերը: Էլի չի օգնում:
Հանկարծ հիշում եմ, որ փողոցն արդեն վաղուց վերածվել է բառաղբանոցի. կարելի է այնտեղ գտնել հագեցնող ինչ-որ բան: Կանգնում եմ պատուհանագոգին ու նայում ներքև. նշան եմ բռնում այնպես, որ ընկնեմ ուղիղ այն բառակույտի մեջ, որտեղ նկատել էի սև ֆլոմաստերով գրված բառը: Մի քայլ, և դեմքիս են տպվում մայթին թափված բառերը: Հենց այսպես՝ բերանով, խժռում եմ դրանք, մինչև սև ֆլոմաստերով բառը չի խցանում կերակրափողս: Սկսում եմ հազալ:
Այդ հազից առաջանում է սարսափելի գլխապտույտ: Մի թռիչքով վերադառնում եմ պատուհանագոգին, մտնում ննջարան և փլվում մահճակալին. այդպիսի թռիչքներից ես շուտ եմ հոգնում:
Հիմա եմ միայն հիշում, որ ճակատս վառվել է տաք կաթսային հպվելուց: Փաստորեն միայն ճակատս չի վնասվել, փեռքերս էլ են դողում, թե՞ ընկնելուց եմ վնասել դրանք:
Ինչ-որ խանգարող առարկա եմ զգում ողնաշարիս բջիջներով: Ջերմաչափ է. քառասուն աստիճա՞ն, մի՞թե ես այդքան հիվանդ եմ: Ասում են, քառասուն աստիճանից մադրիկ սկսում են զառանցել: Բայց ես ինձ լավ եմ զգում, նույնիսկ կարող եմ կարդալ ննջասենյակի պատերին գրված բառերը. ա... ապ... Աստված իմ, ակնոցս մնաց մայթին տպված բառաղբանոցում: Բայց հիմա չեմ գնա նրա հետևից, մի քիչ կհանգստանամ, հետո կգնամ...
Բառեր պատերին, առաստաղին, վերմակին և բարձին: Փորձում եմ կարդալ, բայց չի ստացվում, և դա ինձ բարկացնում է:
Փորձում եմ չփորձել կարդալ առաստաղին գրված բառերը: Բայց այդ էլ չի ստացվում: Կատաղությունից չգիտեմ, ինչ անեմ. փաստորեն ես բոլորովին էլ չէի հրաժարվել նախկին բառակյանքից, փաստորեն այս երկու օրը, որ վախենալով էի փողոց դուրս գալիս, պարզապես խաբում էի ինքս ի՞նձ:
Բայց չէ՞ որ պետք է այս կյանքում լինի մի բան բառերից բացի: Գոնե մի բան:
Լսում եմ սեփական ձայնս և հիշում, որ քառասուն աստիճան ջերմություն ունեցող մարդիկ զառանցում են: Մի՞թե ես զառանցում եմ:
Թքա՛ծ ունեմ: Ես այնքան բարկացած եմ, որ թքած ունեմ ինքս իմ վրա:
Ախր պետք է այս կյանքում մի բան լինի բառերից բացի, մի՛ բան...
Շունչս կտրվում է, հևում եմ:
Հանկարծ լսում եմ ինչ-որ տարօրինակ ձայն, կարծես ինչ-որ մեկը մոտենում է ինձ:
Չէ՜, սիրտս է:
Ահա՜, ասում էի, չէ՞, որ այս կյանքում պետք է մի բան լինի բառերից բացի: Սի՜րտս է:
Ձեռքս դնում եմ կրծքիս: Բաբախում է: Բայց ես միևնույն է դեռ կասկածում եմ: Ուզում եմ տեսնել այն:
Եղունգներով պատռում եմ կուրծքս և հանում սիրտս: Բաբախում է...

Աստված իմ, դագաղում էլ չազատվեցի բառերից: Մի հիմար բանաստեղծ շիրմաքարս կեղտոտեց իր սեփական արտադրության մի բառակույտով՝ փոխարենը պահանջելով բանկային բառերի մի կույտ: Բարեկամներս շատ բառ գիտեն, պայմանավորվեցին:  

Ари. Подарок

Ну что ты? Ляжешь спать?

                    И без подарка?

В который раз? Опять?

                       Ну что за тон?

Готова елка, стол,

                     и все в порядке,

Но только нас не будет

                             за столом.

Ну что ты? Ляжешь спать?

             А как же праздник?

А как же Новый год

                   и новые мечты?

И ты ложишься спать?!

        Ну что за безобразие!

Все понимаю: я виновна в том,

                                     Не ты.

Любовью за любовь!

              Заботой за заботу!

И этот год, ты знаешь,

                            снова твой.

                              Ну что же,

Принимай скорей работу,

Вот мой шедевр,

Завернутый мечтой.

И если кто-то ждет

          Деда Мороза,

             Ты тоже жди,

Но только жди меня.

Люблю тебя. Ты знаешь,

                     невозможно

Быть твоей деточкой

             и не любить тебя.

Ну что же ты? Заснешь?

                И без подарка?

               Нет, не заснешь,

Да и не надо снов.

Готовы стол и елка,

                 Все в порядке,

И трое нас: я, ты

         И Счастье за столом.

Արի: Դու խաբեցիր, դու չես ուզում տառապել...

-Արցունքներս խեղդում են ինձ: Մի ահավոր խցանում են ստեղծել կոկորդիս մեջ, ու չեն թողնում, որ հանգիստ շնչեմ, - ասում է մեկը:
-Իմ վիճակն ավելի վատ է, - ասում է մյուսը, - տառապանքս ծանրացել է հենց սրտիս՝ անպաշտպան սրտիս վրա, ու ճնշում-սեղմում է այն:
-Չէ՜, երանելի եք դուք, - երրորդն է ասում, - ես ինքս համակ տառապանք եմ դարձել: Եվ այսքանից հետո ինձ թվում է, որ այլևս չեմ կարողանա ապրել առանց տառապանքի, այլևս չեմ կարողանա երջանիկ լինել:
-Բայց դու ուզում ես, չէ՞, - առարկում է չորրորդը, - իսկ ես արդեն չեմ ուզում, դրա համար էլ ամենադժվար վիճակում եմ հայտնվել: Ես այլևս չեմ ուզում տեսնել արևը, երկինքը, մարդկային ժպիտը: Ուզում եմ մենակ մնալ իմ մութ ու ցուրտ աշխարհում՝ իմ տառապանքի հետ մեն-միայն. դա ինձ դուր է գալիս:

Իսկ դու կանգնած ես նրանցից մի քիչ հեռու, բայց այնպես ես նայում նրանց, կարծես ձեր մեջ սարեր-ձորեր լինեն: Ժամանակ առ ժամանակ վրդովված հառաչում ես, հազիվ ես քեզ զսպում, որ չխառնվես այս անմիտ խոսակցությանը:
Իսկ ես կանգնած եմ քո կողքին, բայց այնպես եմ կանգնած, որ քո և նրանց մեջտեղում լինեմ, կենտրոնում, բայց ոչ ուշադրության: Ամեն ինչի կենտրոնում, ամեն ինչի միջև, ամեն ինչի արանքում, այնտեղ, ուր երկու կողմից ես մատնվում հրաձգությանը:
Ես գիտեմ, ինչի մասին ես մտածում: Դու մտածում ես.
<<Հիմարնե՛ր, ի՞նչ գիտեք դուք տառապանքի մասին: Ա՜խ, եթե իմ կողքին լինեիք այն ժամանակ, երբ պատրաստ էի իմ սեփական ձեռքերով սիրտս հանել կրծքիցս ու դեն նետել, որ այլևս չցավա: Ո՞ւր էիք դուք այն ժամանակ, երբ ուզում էի այլևս ոչինչ այս կյանքում չցանկանալ: Ո՞ւր էիք: Ա՜խ, ինչո՞ւ այդ ամենը անցավ, ինչո՞ւ իմ սիրտը հանդարտվեց, և ես սովորեցի այն դատարկությանը, որ հաստատվեց իմ հոգում այդքանից հետո: Ինչո՞ւ այդպես փոխվեցի: Ինչո՞ւ վառ պայթյունից դարձա մոխրագույն առօրյա: Կարծես կատարվեց իմ ցանկությունը՝ ես այլևս ոչինչ չեմ ցանկանում: Բայց ինչո՞ւ կատարվեց, ու ես այլևս չեմ տառապում: Այն ժամանակ ես բոլորիդ ցույց կտայի, ի՜նչ է Տառապանքը:>>
Ահա թե ինչ ես մտածում:
Նրանք լսում են մտքերդ (դե, դա զարմանալի չէ, ձեր բոլորի միտքը նույն ուղղությամբ է աշխատում), և սկսում են վիճել քեզ հետ:
-Օ՜, բարեկամ, դու չես տառապել, քանզի արդեն երջանիկ ես:
-Իսկ տառապանք չէ՞ իմանալ, որ այլևս չես տառապելու: Որ ողջ կյանքումդ սպասելու ես մի որևէ աննշան հուզմունքի, բայց չես ունենալու այն, որովհետև արդեն սառել ես ամեն ինչի հանդեպ, նույնիսկ ինքդ քո հանդեպ:
-Օ՜, ոչ, բարեկամ, դա երջանկություն է, մի անսովոր նիրվանա, որ քչերին է տրվում:
-Ես կասեի, որ երջանիկ մարդկանց է տրվում:
-Իսկ երջանիկ մարդիկ չգիտեն՝ ինչ է տառապանքը:
-Այդ դո՛ւք չգիտեք՝ ինչ է տառապանքը, - գոռում ես դու: - Տխմարնե՜ր: Մի՞թե տառապանք չէ այն անխուսափելի գիտակցությունը, որ այլևս ոչ լա՛ց ես լինելու, ոչ ծիծղելո՛ւ ես:
-Ո՛չ, տառապանքն այն է, երբ միայն ծիծաղում ես, կամ միայն լաց ես լինում: Երբ հոգեկան հուզումից չգիտես՝ ինչ անես, բայց մի բան անում ես դատարկությունը լցնելու համար:
-Դատարկությունը տառապանք չէ, այլ այն, ինչ գալիս է տառապանքից հետո:
-Տառապանքն այն հրեշավոր զգացողությունն է, որ դու այլևս ոչինչ չես փոխի:
-Ավելին, տառապանքն այն է, երբ հասկանում ես, որ ամեն ինչ կատարվեց քո մեղքով:
-Ոչ, տառապանքն այն է, երբ գիտես, որ անմեղ էիր, բայց բոլորի համար հանցավոր ես ու չես կարող ապացուցել քո անմեղությունը:
-Այդ դեպքում քեզ կարող է մխիթարել միայն մի միտք՝ ես իրականում անմեղ էի: Չայած այն քիչ մխիթարություն է բերում, որովհետև արդյունքում միևնույն է կորցնում ես քո մտերիմներին:
-Տառապանքը այն է, որ....
-Տառապանքը այն է, որ....
-Տառապանքը այն է, որ....

Իսկ ես նայում եմ ձեզ ու ծիծաղում:
Դուք ինձ ոչ մի ուշադրություն չեք դարձնում: Բայց ես միևնույն է շարունակում եմ ծիծաղել: Հետո ծիծաղս հետզհետե փոխվում է հիստերիայի, և դուք հասկանում եք, որ կարելի է կյանքում գոնե մի անգամ լսել՝ ինչ եմ ասում:
-Մարդի՜կ, - ծիծաղում եմ ես, - սիրելիներս, ինչո՞ւ հանկարծ որոշեցիք խոսել տառապանքից:
Առաջինը դու ես բարկանում:
-Դե արի ու բացատրիր այս երջանիկ ապուշին, որ կյանքում ոչ ոքի չի կորցրել, ոչինչ չգիտի:
Բոլորը կես-ուրախ, կես-տխուր քմծիծաղ են տալիս: Բայց ես հո գիտեմ, որ այդ <<տառապյալները>> ինչ-որ տեղ նախանձում են ինձ՝ երջանիկ ապուշիս:
-Ի՜նչ ես ասում: - Ուշ է, արդեն ուշ է. ես այլևս չեմ կառավարում ինձ: - Տառապե՞լ: Տառապե՜լ: Բայց ձեզանից ո՞վ է տառապել կյանքում, ձեզանից ո՞վ գիտի՝ ի՞նչ է տառապանքը:
-Դու պարզապես...
-Լռիր: - Հիմա ես բոլորիս կարծես կողքից եմ նայում, և ինձ թվում է որ արբել եմ ինքս իմ ծիծաղից. դե ինչ, այդպես էլ է պատահում: - Լռիր, խնդրում եմ: Ես ձեզ լսեցի, ու պետք է ասել, բավականին համբերատար, մանավանդ եթե հաշվի առնենք, թե ինչ հիմարություններ էիք դուք այստեղ դուրս տալիս: Իսկ հիմա դուք կլսեք իմ բարբաջանքները:
Լավ բառ է՝ <<բարբաջանք>>: Եթե ես բանաստեղծ լինեի, ես այդ բառը կհանգավորեի ձեր սիրելի <<տառապանք>> բառի հետ: Ինչ-որ տեղ նրանք նույնիսկ հոմանիշ են, որովհետև իմ պես համբերատար մարդիկ ստիպված են տառապել ձեզ պես մազոխիստների բարբաջանքներից:
Այո-այո, մազոխիստների: Դա սովորական բան է այս այլասերված Երկիր մոլարակում: Բայց դուք շփոթում եք, տիկնայք և պարոնայք: Մազոխիստները տառապանքը չեն սիրում, չէ՜, այլ ցավը: Նրանք պատրաստ են սեփական ատամներով կրծել իրենց իսկ ոսկորները, որ ցավ զգան և ստիպված չլինեն դիմանալ մեկ այլ, ավելի սարսափելի ցավի՝ ցավի բացակայության ցավին:
Իսկ տառապա՞նքը: Մի՞թե այն հոմանիշ է ցավին:
Օ՜, ոչ:
Տառապանքն ավելի ահավոր է:
Եվ գիտեք ինչո՞ւ:
Որովհետև, ըստ երևույթի, իրենից ոչ մի արտառոց բան չի ներկայացնում:
Ես չեմ վախենում տառապանքից, որովհետև երբեք չեմ տառապել: Ես պարզապես ծիծաղել եմ ամեն ինչի վրա, ամեն մեկի դեմքին, ամեն մեկի համար: Երբ ծիծաղում ես, կյանքդ ավելի պայծառ է դառնում: Իսկ երբ կյանքդ պայծառ է ու լուսավոր, ավելի հեշտ է գտնել քո սեփական ուղին այս բազմախաչմերուկ կյանքում:
Մարդիկ հիմար չեն, չէ՜: Շատ շուտով նրանք նկատեցին, որ ծիծաղը իսկապես օգնում է: Փորձեցին ծիծաղել:
Չստացվեց:
Ինչո՞ւ:
Պարզապես արդեն շատ էին վարժվել իրենց մազոխիզմին: Բայց ոչի՜նչ, մարդու մտքին տեղ լինի: Եվ մարդիկ ասացին. <<Դու այնքան լավ ես ծիծաղում: Արի մեզ համար էլ ծիծաղիր: Ի՞նչ կլինի, արի մեզ համար էլ ծիծաղիր>>:
Ի՞նչ կա որ: Գնացի: Մեկ ժպիտ, երկու, երեք, չորս... հազար... գումարեք իրար, տեսեք քանի՞ ժպիտ է ստացվում: Շա՜տ:
Իսկ հետո, երբ շուռ եկա, հասկացա, որ... էլ չունեմ... չունեմ... և չունեմ հենց այն ժամանակ, երբ ինձ էր իմ ժպիտը պետք...
Դե, ի՜նչ արած, ինձ չհասավ մի կաթիլ ուրախություն: Մի կաթիլ այն օվկիանոսից, որ տվեցի այնքան շռայլորեն:
Այդ ժամանակ է, որ հասկանում ես, որ կորցրել ես մեկին, ով ծնվածդ առաջին օրվանից միշտ քեզ հետ էր և երբեք, ոչ մի դեպքում չէր թողել քեզ՝ կորցրեցիր ինքդ քեզ:
Սեփական հոգին գտնելը հեշտ է: Պարզապես պետք է նստել ու լաց լինել: Լաց լինել ազնվորեն, ինչպես երեխան է լաց լինում, երբ հասկանում է, որ ինչ-որ բան արդեն վաղուց փոխվել է, և նա այլևս առաջվա երջանիկ փոքրիկը չէ: Ճիշտ է, նա չգիտի, ո՞ր մականունից է զրկվել՝ երջանի՞կ, թե՞ փոքրիկ: Ոչ էլ գիտի, որն է ավելի կարևոր: Բայց միևնույն է լաց է լինում, ազնվորեն՝ անխոս և անարցունք:
Եթե այդպես լաց լինես ու կանչիս հոգիդ, այն անմիջապես կասի՝ ԱՅՍՏԵ՜Ղ ԵՄ, ՍՊԱՍԻ՜Ր, ԳԱԼԻՍ ԵՄ:
Ու երբ արդեն ոզում ես լաց լինել, հանկարծ տեսնում ես քեզ շրջապատող անթիվ հայացքներ՝ զարմացած, ապշած, հեգնող, նույնիսկ բարկացած. ախր ինչպե՞ս կարող եմ լաց լինել, երբ մարդիկ հերթ են կանգնել, ծիծաղելուս են սպասում:
Եվ այստեղ սկսվում է այն, ինչ պայմանականորեն (միայն պայմանականորեն) կարելի է անվանել տառապանք: Ես ծիծաղում եմ, բայց սիրտս կծկվում է՝ ուզում է լաց լինել, ուզում է վերջապես կանչել հոգուն, որ ձայն տա, մխիթարի, ասի՝ ԱՅՍՏԵ՜Ղ ԵՄ:
Լաց լինելու ժամանակ չկա, պետք է ծիծաղել: Եվ մի օր վերջապես հասկանում եմ, որ այլևս չեմ պատկանում ինքս ինձ: Իսկ դա նշանակում է, որ այլևս չունեմ մեկին, ով թերևս երբեք ինձ չի դավաճանել և արժանի չէր այդպիսի սոսկալի դավաճանության իմ կողմից՝ ինքս ինձ: Կորցրեցի, ու էլ չեմ գտնի:
Մի քաղաքական գործիչ իր քարոզարշավի ժամանակ ասաց. <<Ոչ ոք չպիտի միայնակ տառապի>>: Երևի նրան թվում էր, որ երբ մարդիկ խմբակային են տառապում, դրանից նրանք իրենց ավելի լավ են զգում: Ես կասեի՝ ոչ ոք ընդհանրապես չպիտի տառապի: Բայց նա՝ այդ քաղաքական գործիչը, մեծ մարդ էր, երկու բարձրագույն կրթություն ուներ և պատրաստվում էր դառնալ նախագահ: Եվ ես հլու-հնազանդ կրկնում եմ նրա ասածը. ոչ ոք չպիտի միայնակ տառապի: Եկեք միասին տառապենք:
Եկեք բոլորս կորցնենք ինքներս մեզ, բայց լաց չլինենք, այլ ծիծաղենք մեկս մյուսի երեսին՝ շատ լավ իմանալով, որ ոչ մեկիս, և ոչ էլ մյուսիս պետք չէ այդ ծիծաղը:
Եկեք անենք մի բան, որ չենք ուզում անել, և որ ոչ ոքի հարկավոր չէ:
Եկեք անենք այդ անցանկալի և բոլորովին անիմաստ բանը՝ եկեք տառապենք:
Ինչո՞ւ եք այդպես նայում ինձ: Ինչո՞ւ եք ապշել: Դո՞ւք չէիք ասում, որ պաշտում եք տառապանքը: Թե՞ մթության մեջ սեփական ոսկորները կրծելը ավելի հաճելի է: Դե իհա՜րկե, այդպես ավելի հեշտ է, դրան դուք արդեն վաղուց սովորել եք:
.................................................................................................................................
Ճարահատյալ նայում եմ քեզ:
Թերևս դու հասկանում ես ինձ ու վախեցած հետ-հետ ես գնում:
Դու խաբեցիր, դու չես ուզում տառապել...
Ու պետք էլ չէ:
Դու միանգամայն իրավացի ես, բարեկամս: Պետք չէ տառապել...

Սոնա: Շնորհակալություն...

Երկրորդ հնարավորություն տրվում է, այո... Չգիտեմ՝ ով է այն տալիս՝ անսահման հեռու Երկի՞նքը, անչափ մոտ Հող՞ը, թե՞ պարոն Շանսը ինքն է բախում մեր դուռը՝ դրդված անհասկանալի կարեկցանքից կամ ամենասովորական հետաքրքրասիրությունից:
Չգիտեմ...
Գիտեմ միայն, որ եթե շանսը գա, իսկ նա անպայման կգա, պետք չէ նրան բաց թողնել, թե չէ համարեք այլևս երբեք երկրորդ շանս չեք ունենա: Ընդհակառակը, եթե երկու ձեռքով ամուր բռնեք պարոն Շանսին, նա կգա երրորդ անգամ, չորրորդ, գուցե և հինգերորդ...
Ի տարբերություն շատ պարկեշտ օրիորդների, կամ գուցե հենց նրանց պես, պարոն Շանսը սիրում է, երբ նրան բաց չեն թողնում: Երբեմն նա նույնիսկ չափից դուրս ճչան զգեստ է հագնում, որ հանկարծ կողքով չանցնեք: Իրականում նրան նկատելն այնքան էլ դժվար չէ, պարզապես պետք է աչքերը բաց ապրել:
...Վերջերս հասկացա, որ իսկապես մեծացել եմ: Մեծանալ, նշանակում է մի քայլ առաջ գնալ: Եվ ես արեցի այդ քայլը, որ երկու տարի առաջ չկարողացա անել:
Հազարամյակներ ապրող Մարդկության իմաստությունը խտացած է մեզանից յուրաքանչյուրի մեջ: Պարզապես պետք չէ այն անտեսել, ինչն անում ենք բոլորս: Այստեղ նորից դառնում ենք բաց աչքերով ապրելու քիչ առաջ, քիչ վերև գրված մտքիս:

Երկու տարի առաջ էր, որ երեկոյան կանգնած էի Օպերայի թատրոնի բակում և նայում էի վերև՝ երկնքից իջնող բարակ կաթիլներին: Դա այնքան էլ հաճելի չէր: Անձրևանոց չունեի, և անձրի կաթիլները անխնա քանդում էին սանրվածքս: Բացի այդ ՙՙ սեզոնի մեյմունի պես էի հագնվել, այնպես որ անձրևի կաթիլները միայն վատթարացրին իմ մրսող-դողացող վիճակը: Մեկ-մեկ հայացքս պոկում էի երկնքից ու նայում շուրջս. մարդիկ հանդիպում էին, բարևում միմյանց և թևանցուկ մտնում Օպերայի թատրոն: Իսկ ես դեռ սպասում էի: Վերջապես համբերության բաժակը լցվեց, և որոշեցի զանգել:
-Ջան, ո՞ւր ես:
-Ջան, կներես, էսօր չեմ գա, բայց դու առանց ինձ մտի, ոչինչ, տոմս ունես:
-Լավ, պոկա:
-Պոկա, անուշս:
Ու վերջ...
Մարդիկ հանդիպում էին, բարևում իրար և թևանցուկ մտնում Օպերայի թատրոն: Իսկ ես մենակ էի: Երևի այդ պատճառով էլ վախեցա:
Տարիներ հետո կասեմ ինքս ինձ.
-Ես չեմ վախենում միայնությունից ու չեմ վախենում ամբոխից, բայց ես վախենում եմ նրանից, որ կհայտնվեմ ամբոխի դեմ-դիմաց՝ մենակ:
Այնտեղ ամբոխ չկար, բայց ես մենակ էի:
...Չգնացի:
Երբ տուն եկա, մաման ասեց.
-Дурочка, что ли? Ռոբերտ Ամիրխանյանին էլ ե՞րբ կտեսնես:
Ես հասկանում էի, որ երբեք էլ չեմ տեսնի, բայց արդեն ուշ էր:

Երբ աչքաթող ես անում պարոն Շանսին, այլևս դադարում ես նրան սպասել: Երևի նրանից է, որ համակերպվում ես քո անհաջողության հետ:
Իսկ խորամանկ պարոն Շանսը գալիս է՝ հենց այն պահին, երբ նրան չես սպասում: Երևի հենց դրա համար էլ գալիս է՝ քեզ ստուգելու համար: Եվ այստեղ կարևոր է պատվով տանել փորձությունը:

-Լսե՞լ ես, Ռոբերտ Ամիրխանյանը էսօր մեզ մոտ համերգ է տալու:
-Չէ, ե՞րբ:
-Դրա համար պետք է կայքը կարդալ: Պիտի գնաս գրանցվես, բայց ասում են, արդեն տեղ չկա:
-Դե հասկանալի է: Ես էլ այդ ժամին դասի եմ: Այնպես որ... Не в этот раз.
Նորից не в этот раз?
....
Մաեստրո, ուզում եմ ասել Ձեզ...
Չէ՜, բրավո չէ, բրավոներին Դուք արդեն սովոր եք: Պարզապես ուզում եմ ասել, որ Ձեր դաշնամուրը... Որքան մեղմ եք Դուք կյանքում, այդքան ուժեղ են հարվածում Ձեր դաշնամուրի ստեղները՝ սրտիս զարկերի հետ ունիսոն:
Դուք ասում եք.
-Ես երգում եմ, որովհետև չեմ կարող չերգել:
Ես էլ չեմ կարող... պարզապես իրավունք չունեմ չբռնել պարոն Շանսին, որն եկել է երկրորդ անգամ՝ երկու տարի անց:

Շնորհակալություն...
Շնորհակալություն մեզանից յուրաքանչյուրի մեջ խտացած հազարամյակներ ապրող Մարդկության իմաստությանը, որը բերեց Արվեստագետին մեր դպրոց, իսկ ինձ՝ այդ դահլիճը: