Սոֆի: Էս անգամ խնձոր չընկավ /իբր հեքիաթ/

Լինում է, չի լինում, կար չկար... Ավելի ճիշտ միշտ էլ կար ու միշտ էլ կլինի մի անտառ: Իսկ ամեն ինչ սկսվեց նրանից, որ Բնապահպանության նախարարությունը որոշեց փոխել անտառի հատակագիծը: Ու այնպես ստացվեց, որ անտառի բնակիչները արթնացան ու չհասկացան, որ իրենց անտառը հիմնովին փոխվել է:

Այդ առավոտ Գայլը գայլի պես սոված էր: Իհարկե անտառում կուշտ ուտելու եկու տարբերակ կա. մեկ Կարմիր գլխարկի թոշակառու Տատիկն է, մեկ էլ էն երեք խոզերն են: Տատիկն էլ, խոզերն էլ շատ համով են, ու այս բարդ իրավիճակում ճակատագրական ընտրություն կատարելու համար Գայլը դիմեց իր վաղեմի ընկերոջը՝ կոպեկին:

Կոպեկն ասեց՝ գնա, Տատիկին տես, համ էլ մուրաբա կուտես:

Գայլը համաձայնեց ու գնաց: Շատ գնաց, թե քիչ գնաց, ինքն էլ չհասկացավ, որ մոլորվել է: Բայց դե մոլորվելիս էլ կարելի է մի տեղ հասնել, ու Գայլը հասավ ինչ-որ տնակի: Ու այ քեզ հրաշք, տնակն ամբողջությամբ քաղցր բլիթներից էր շինված: <<Այ թե Տատիկն էլ տանը լիներ>>, - մտածեց ուրախացած գայլը ու ներս մտավ:

Դու մի ասա, տնակում ապրում էր Չար կախարդը, ով այդ առավոտ Հենզելին ու Հրետելին էր սպասում:

Հենզելի ու Հրետելի համար անտառում մոլորվելը սովորական բան է, բայց այ Կարմիր գլխարկին Մայրիկը միշտ մանրամասն բացատրում է ճանապարհը և անտառային երթևեկության կանոնները: Այս անգամ չօգնեց. Գլխարկն էլ մոլորվեց անտառում: Շատ գնաց, թե քիչ, հանդիպեց Հենզելին ու Հրետելին: Արդեն ուզում էր լաց լինել, բայց Հենզելն ու Հրտելը հանգստացրին ընկերուհուն. իրենց փորձից գիտեին՝ անտառում միևնույն է մի տեղ կհասնես, պարզապես պետք է ճանապարհին սիտակ քարեր նետել կամ գոնե հացի փշուրներ, որ հետո հետդարձի ճանապարհը չկորցնես: Որոշեցին փշուր-փշուր անել Կարմիր գլխարկի կարկանդակները ու առաջ շարժվել:

Գնացին, գնացին, շատ գնացին, թե քիչ, հասան ամուր պարիսպներով ու բաաարձր աշտարակներով մի ամրոցի:

-Կանգնի՛ր, ո՞վ է գալիս, - հնչեց ջղային ձայնը: - Մենք հրացան ունենք:

Հրետելն ասաց.

-Ինձ թվում է՝ սա Նիֆ-Նիֆի ձայնն է:

-Տարօրինակ է, - ասաց Հենզելը, - այդ երբվանի՞ց են խոզուկները ամրոցում բնակվում ու հրացանից կրակում:

Դու մի ասա, Գայլի առաջին հարձակումից հետո երեք խոզուկները որոշեցին ամրոց կառուցել ու հրացան գնել որսորդներից: Դե գիտեք, ապահովությունը առաջին տեղում է:

Երբ Նիֆ-Նիֆը տեսավ, որ իր առջև ոչ թե Գայլն է, այլ Հենզելն ու Հրետելը և Կարմիր գլխարկը, շատ ուրախացավ: Երեխաներին ներս հրավիրեց՝ թեյ խմելու: Փառք աստծո, Գլխարկի զամբյուղում դեռ մնացել է մի քանի կարկանդակ: Իսկ հետո միասին կփորձեն գտնել ճանապարհը:

Դե ինչ, թողնենք մարդիկ հանգիստ թեյ խմեն, մենք էլ տեսենենք՝ ինչ էր անում այդ ընթացքում Կարմիր գլխարկի Տատիկը, ով առավոտվանից սպասում է իր թոռնիկին:

Սպասեց Տատիկը, սպասեց, բայց հետո չհամբերեց ու ոստիկանություն զանգեց: Ոստիկանությունում որոշեցին, որ Սուտլիկ որսկանը պիտի գնա ու գտնի Կարմիր գլխարկին:

Այդ ժամանակ Չար կախարդն էլ էր անհանգստանում: Չար կախարդին հիշո՞ւմ եք, չէ՞: Նա Հենզելին ու Հրետելին էր սպասում, բայց եկավ Գայլը: Մտածեց, որ այսօր կարելի է Գայլին ուտել: Բայց նախ և առաջ որոշեց Գայլի մազերը կտրել: Ասեց, որ ինքը հայտնի ֆրանսիական վարսավիր է, ու որ այսօր անվճար կսպասարկի Գայլին: Գայլն էլ հենց <<անվճար>> բառը լսեց, համաձայնեց:

Չար կախարդը վերցերց մկրատը ու արագ գործի անցավ: Երբ ավարտեց, Գայլը խնդրեց հայելի բերել: Կախարդը բերեց իր կախարդական Հայելին: Հայելին լայն ժպտաց ու ասաց Գայլին.

-Ամբողջ թագվորությունում դու ամենագեղեցիկ արքայադուստրն ես:

Գայլը չհավատաց, մոտեցավ սովորական մի հայելու, տեսավ ինքն իրեն, վախեցավ, փախավ:

Թարսի պես էլ իր փախուստի ճանապարհին Գայլը հանդիպեց Սուտլիկին: Սուտլիկը բարևեց Գայլին: Գայլը նեղացավ, ասեց.

-Ինչո՞ւ չես բղավում՝ գայլեր, գայլեր:

-Իսկ որտե՞ղ են գայլերը, - հարցրեց միամիտ Սուտլիկը. չճանաչեց Գայլին:

Գայլը հասկացավ, որ եթե այսպես շարունակվի, ինքը ամբողջ անտառով մեկ խայտառակ կլինի, ու որոշեց գտնել Կարմիր գլխարկին, որ Գլխարկը հաստատի, որ ինքը Գայլն է:

Այդ ժամանակ Կարմիր գլխարկի Տատիկի նյարդերը չդիմացան, ու որոշեց ինքը գտնի իր թոռնիկին: Դուրս եկավ իր տնակից, գնաց անտառով ու հանդիպեց Գայլին ու Սուտլիկին: Գայլն ասեց.

-Փառքդ շատ, գտանք մեկին, ով ինձ ճանաչում է: Հե՜յ, Տատիկ, դու ինձ գիտես, ասա, որ ես Գայլն եմ:

-Չգիտեմ, - կմկմաց Տատիկը: - Հասկանո՞ւմ ես, երբ Գայլը ինձ կերավ, ես չհասցրեցի կարգին տեսնել նրա դեմքը: Բայց եթե դու ինձ կուլ տաս, ես քեզ հաստատ կասեմ՝ Գայլն ես, թե ոչ:

Գայլը ուրախացավ, մտածեց. <<Ըհը, առավոտվանից նրան եմ փնտրում: Հիմա էլ համ փորս կլցնեմ, համ կապացուցեմ, որ ես Գայլն եմ>>:

Արդեն ուզում էր կուլ տալ Տատիկին, որբ վրա հասան Կարմիր գլխարկը, Հենզելը, Հրետելը, խոզուկները ու հրացանը:

-Գա՜յլը, - գոչեց Կարմիր գլխարկը, - կրակեք, նա հիմա կուտի իմ Տատիկին:

Նիֆ-Նիֆը կրակեց ու դիպավ Գայլի պոչին:

Գայլը ցավից, Սուտլիկ որսկանն էլ վախից փախան: Այսպես երկուսով հասան անտառային ոստիկանություն:

-Գայլե՜ր, - բղավեց Սուտլիկ որսկանը:

-Որտե՞ղ են, - քմծիծաղ տվեց Ոստիկանը: - Նորի՞ց սկսեցիր ստեր փչել: - Նա չճանաչեց Գայլին:

Գայլը վշտից չգիտեր, ինչ անի:

Նեղացավ, գնաց ոստկանությունից: Ճանապարհին հանդիպեց Հանս կոշկակարին: Նրանից մի զույգ երկարաճիտ կոշիկ գնեց ու դարձավ Կոշկավոր կատու:

Դե իսկ Կոշկավոր կատվի արկածների մասին արդեն գիտեք:

Սոնա: Ցնդաբանության փիլիսոփայություն: Նախաբան

Նախաբան

Էջ առաջին՝ պարզապես ինչ-որ տեղից սկսելու համար

<<Դե եթե հորինովի լինի, դա արդեն փիլիսոփայություն չի, դա արդեն ցնդաբանություն է>>, - ասում եք Դուք:

Շատ բարի, լսում եմ և հնազանդվում, այլապես Դուք նորից ինձ <<լաչառության մեջ>> կմեղադրեք:

Բայց ահա ինչումն է խնդիրը: Արդեն ասել եմ ու էլի եմ ասում. փիլիսոփայությունը ճշգրիտ գիտություն չի, սա մաթեմատիկա չի, որտեղ 2+2=4: Այն, ինչ Ձեզ համար տարրական է և ընդունելի, ինձ համար կարող է շատ անհասկանալի լինել, որովհետև փիլիսոփայությունը անքակտելի ճշմարտությունների թանգարան չի, այլ կասկածի, երկմտանքի և որոնումների անվերջ ճանապարհ: Ո՞ւր կբերի այդ ճանապարհը՝ անքակտելի ճշմարտության դո՞ւռը, թե՞ ֆինիշի փոխարեն կքցի Ձեզ ստարտի մոտ: Չգիտեմ: Համենայն դեպս եթե վախենում եք նույն տեղում դոփելուց, ավելի լավ է փիլիսոփա չդառնաք, կան շատ ավելի ճշգրիտ ու պրոդոկտիվ գիտություններ:

Ասածիցս չի հետևում, որ ես փիլիսոփա եմ, կամ ուզում եմ փիլիսոփա դառնալ: Բայց ես մարդ եմ: Շնչում եմ, ու օդում վտվտացող թթվածնի մասնիկները սնում են ուղեղս, իսկ արտաբերած ամեն մոլեկուլ ածխաթթու գազը իր հետ դուրս է  մղում մի մոլեկուլ միտք: Եվ իմ ամեն միտքը աշխարհին նայում է իմ աչքերով, և այդ հազարավոր աչքերից ձևավորվում է իմ աշախարհահայացքը: Սա քիմիա չէ, սա ես եմ: Եվ Դուք երբեք չեք ապացուցի ինձ, որ Պլատոնի աշխարհահայացքը իմ տեսակետից ավելի կատարյալ էր կամ ավելի ճիշտ, որովհետև, ուզում եք համաձայնեք, ուզում եք՝ ոչ, ճիշտ աշխարհահայացք աշխարհում չկա:

Չեմ ասում, որ Պլատոնից խելացի եմ, բայց գուցե շատ ու շատ հարցերում նա սխալվո՞ւմ էր: Ամեն դեպքում սխալ ասվածն էլ խիստ հարաբերական է, որովհետև, էլի եմ ասում, սա մաթեմատիկա չի:

Երկրաչափության քանի՞ տեսակ գիտեք: Միայն մե՞կը, Էվկլիդեսյա՞նը: Հասկանալի է: Ես գիտեմ ևս երկուսը: Արդյունքում՝ երեք:

Իսկ քանի՞ փիլիսոփայական դպրոց գիտեք:

Երբևէ մտածե՞լ եք՝ ինչու են նրանք այդքան շատ:

Շատ պարզ պատճառով: Որովհետև <<որքան մարդ, այդքան Համլետ>>: Ստացվում է, որ այս պարագայում ճիշտ ու սխալ փնտրելը չափից դուրս անարդյունավետ է:

Էջ երկրորոդ, երբ արդեն մի տեղից սկսեցի

Իմ սիրելի Փիլիսոփա, ախր չեք էլ պատկերացնում՝ Ձեզ ինչքան եմ սիրում: Այլապես այդքան չէի մտածի Ձեր ասածների մասին:

(Ասում եմ՝ Փիլիսոփա, որ մի կերպ մեղքս քավեմ Ձեր առջև, թե չէ կարող է ինձ սխալ եք հասկացել, ու հիմա Ձեզ թվում է, որ կասկածում եմ Ձեր գիտելիքների վրա: Չեմ կասկածում, բայց դե հետո ի՞նչ, դրանից Ձեր գիտելիքները ո՛չ ավելացան, ո՛չ էլ պակասեցին:)

Ինչպես միշտ զրույցը սկսվում է խիստ դպրոցական մի թեմայից, ասենք՝ հայոց պատմությունից, ու դառնում իրար <<գլուխ քամելու>> անվերջ մրցապայքար: Ասում եմ՝ <<գլուխ քամելու>>, որովհետև հենց այդպիսի տպավրություն է ստեղծվել Ձեզ մոտ:

Ես իհարկե փիլիսոփայություն չեմ ուսումնասիրել, բայց փոխարենը տասներկու տարեկանում Սիրանո դե Բերժերակ եմ կարդացել, այնպես որ գիտեմ՝ ինչպես կարելի է մի լավ ձեռ առնել փիլիսոփաներին:

Դուք սկսում եք Ձեր գիտելիքների ծանր պաշարից: Մեկ ժամվա ընթացքում մի տարվա փիլիսոփայության լեկցիա եք թափում գլխիս, ու սպասում եք, որ ուղեղս պիտի մարսի այդ ամենը, ավելի ճիշտ պիտի խեղդվի այդքան ինֆորմացիայից, ու ես պիտի գլուխ խոնարհեմ Ձեր անքակտելի հեղինակության առջև:

Ձեզ չե՞մ ասել, որ իմ ուղեղը ֆիլտրում է ստացվելիք ցանկացած ինֆորմացիա:

Ասենք, ինձ հետաքրքիր չի՝ աշխարհում քանի փիլիսոփայական դպրոց կա: Եթե հետաքրքիր լիներ, ես կբացեի հաստափոր գրքերը ու կկարդայի դրանք: Ես հո գիտեմ, որ Ձեր ասածները այդ գրքերից և նրանց հեղինակների հեղինակությունից են գալիս:  Բայց չեմ կարդացել, չէ՞, ոչ էլ պատրաստվում եմ մոտակա մի ամսվա ընթացքում: Իհրակե գլուխ չեմ գովում, որ ինչ-որ բան չեմ կարդացել, պարզապես ուզում եմ ասել, որ այս պարագայում ինձ շատ ավելի հետաքրքիր է իմ սիրելի Փիլիսոփայի կարծիքը, քան Պլատոնինը, Արիստոտելինը ու չգիտեմ էլի ումը:

Երբ ես Ձեզ դաս եմ պատասխանում, ասենք՝ հայոց պատմություն, թութակի պես կրկնում եմ դասագրքի հեղինակի հեղինակավոր կարծիքը: Բայց ինքս տունը մտածում եմ. <<Լավ, բա ես ինքս ի՞նչ եմ մտածում այս ամենի մասին: Ինչպե՞ս եմ վերբերվում այս արքային, կամ այն իշխանին: Իսկ եթե չունեմ իմ սեփական կարծիքը, ինչի՞ց է դա: Գուցե սա այդքան էլ հետաքրքիր չէ՞, համենայն դեպս ինձ համար>>:

Գիտե՞ք այս վերջին նախադասության ամենակարևոր բառը ո՞րն էր: <<Ինձ>>-ը:

Եսասիրություն թող թվա, բայց ինձ համար աշխարհում ամենակարևոր մարդը ես եմ: Գիտեմ, որ աշխարհում առնվազն վեց միլիարդ մարդ կա, ում ընդհանրապես չի հետաքրքրում իմ գոյությունը: Բայց հո ինձ հետաքրքրում է: Ու բոլոր այն մարդիկ, ում ես սիրում եմ, թանկ են ինձ համար, որովհետև հենց ԵՍ եմ նրանց սիրում, ոչ թե հարևանի տղայի բաջանաղի ընկերուհու հորաքրոջ աղջիկը:

Եվ ահա Դուք նստած եք իմ առջև, ու ինձ ընդհանրապես չի հետաքրքրում՝ քանի խելացի գիրք եք դուք կարդացել: Ձեզ էլ ընդհանրապես չի հետաքրքրում՝ ինչ եմ մտածում ես Ձեր մասին (չնայած եթե մտածում էլ եմ, միայն լավ բաներ եմ մտածում, թեկուզ հենց նրա համար, որ ինձ մինչև հիմա հանդուրժում եք): Եվ ահա մենք երկուսս էլ խոսում ենք բաների մասին, որոնցից գաղափար անգամ չունենք (համենայն դեպս ես չունեմ): Ու խոսում ենք շատ կրքոտ, կարծես մեր ասածից ինչ-որ բան կփոխվի աշխարհում:

Գաղտնիք բացեմ. չի փոխվի: Բայց դե մեզ դա չի հետաքրքրում: Մենք երկուսս էլ կրքոտ, եսակենտրոն, սեփական իրավացիության մեջ համոզված, փառասեր էակներ ենք (համենայն դեպս իմ պարագայում այս ամենը ճիշտ է): Ու միակ բանը, ինչին ձգտում ենք, դիմացինին համոզելն է: Այստեղ և հիմա: Բայց դե ի տարբերություն Ձեզ, ես զինված չեմ աշխարհի փիլիսոփաների հազարամյա փորձով: Իմ դաողությունները հազիվ երկու վայրկյան կյանք ունեն, դրա համար էլ Դուք առանց խղճի խայթի իմ դատողությունները ցնդաբանություն եք անվանում:

Չեմ հակաճառում: Բայց դե այնպես է ստացվել, որ ես հիմա՝ ամռան այս շոգին փիլիսոփայում եմ Ձեզ հետ: Ակամայից փիլիսոփա եմ դարձել, ու Դուք երբեք ինձ չեք համոզի, որ Սպինոզան ինձանից խելացի էր:  Կամ որ ես իրավացի չեմ, որովհետև Սպինոզան համաձայն չէ ինձ հետ: Որովհետև այդ դեպքում դա արդեն Ձեր և Սպինոզայի խնդիրն է:

Ամեն դեպքում ես սուբյեկտ եմ, ու աշխարհը, այդ թվում և Ձեզ, և բոլոր փիլիսոփաներին, ընկալում եմ իմ սեփական սուբյեկտիվ տեսակետից, որը ոչ ճիշտ է, ոչ էլ սխալ, պարզապես ընդունելի կամ անընդունելի է որոշ այլ սուբյեկտների համար, իսկ դրանից նա ոչ ճիշտ է դառնում, ոչ էլ սխալ: Կարող եք չհամաձայնել ինձ հետ, բայց խորհուրդ չեմ տա, որովհետև այդ դեպքում ես էլի երեք էջ կգրեմ, որ ապացուցեմ այն, որ իմ ասածը տրամաբանությունից զուրկ չէ:

Իսկ եթե համաձայն եք, ուրեմն ստացվում է, որ ինձ էլ կարելի է ընկալել՝ որպես փիլիսոփա: Այնպես որ փիլիսոփայությունը խիստ սուբյեկտիվ գիտություն է, և այս կամ այն հարցին <<փիլիսոփայորեն>> մոտենալիս անիմաստ է անքակտելի ճշմարտություն փնտրելը: Սա մաթեմատիկա չի, ու փառք փիլիսոփաներին դրա համար, այլապես ես այսօր ասելու բան չէի ունենա:

Եզրակացություն

Փիլիսոփայությունը սուբյեկիվ գիտություն է: Ավելին, իր թատերաբեմում չափից դուրս շատ Համլետներ ունենալով, այն անընդհատ նորի կարիքն ունի: Այնպես որ Ձեր ստերեոտիպներն ու խելացի քեռիների գծագրերը թողեք խելացի գրքերում: Ինձ հետաքրքրում է կենդանի զրույցը՝ այստեղ և հիմա:  Տեսնենք՝ օգնո՞ւմ են ուրիշի մտքերը սեփական կարծիք կազմելիս, թե՞ միայն խճճում են, այսպես ասած՝ արջի ծառայություն մատուցում:

Հա, ու ասեմ, որ երկար եմ վիճելու: <<Պռտելու>>, սկորները լվանալու հարցում իմ նմանը չկա, մանավանդ երբ գիշեր է ու ամեն ինչ շատ ավելի հետաքրքիր է թվում, քան կա իրականում, ու ամեն ինչ սկսում ես սրտիդ մոտ ընդունել:

Արի: Շագանակագույն...

Շագանակագույն...
Ինչ երկար բա՜ռ է...
Ինչ հիմար մարդիկ են...
Մարդիկ ինչ հիմա՜ր են,
Որ աշխարհի բազմատեսակ
Ու տարաշառավիղ
Բոլոր աչքերը
Կնքում են մի բառով՝
Շա-գա-նա-կա-գույն:
Եվ խաչբառային այդ երկար բառը
Դառել է բազմավանկ
«Ամեն»
Բոլոր աղոթքներում,
Որոնք վերաբերում են աչքերին:

Իսկ ձեզանից քանի՞սն են
Տեսել շագանակ:
Քանի՞սն են լսել կրակի ճթճթյունը,
Երբ շագանակները արդեն գրեթե սև են...

Չնայած
Կրակի պարագայում
Գուցե ես
Սխալվում եմ...
Գուցե այդ
Շագանակն է
Ճթճթում
Եվ ոչ թե կրակը...
Գուցե աշխարհում չորրորդ տարերքին
Բնավ վայել չէ՞
Ճթճթալը...
Ինչևէ...
Ես գրում էի աչքերի մասին:

Գիտե՞ս,
Քո աչքերը
Կոնյակի գույն ունեն:
Ես չեմ սիրում կոնյակ,
Բայց դրանից քո աչքերը
Ավելի վատը չեն դառնում...
Իսկ դու սիրո՞ւմ ես շոկոլադ:
Հարցնում եմ,
Որովհետև
Իմ աչքերը
Շոկոլադի գույնի են:
Իսկ նրանը գուցե սրճագո՞ւյն են:
Մյուսինը՝ էլի՞ ինչ-որ լավ խմիչքի գույնի,
Բայց ոչ կոնյակի...

...Ես գիտեմ, որ հիմա
Պարզապես թուղթ եմ մրոտում,
Իսկ հետո այս ամենը
Կոչելու եմ
Բա-նա-ստեղ-ծութ-յուն:
Եվ բազմավանկ այս բառը
Դառնալու է
«Օղորմի»
Իմ անկեղծորեն անտաղանդ
Ամեն տողի համար:
Բայց այնուամենայնիվ
Ես ուզում եմ ասել.
«Տեսնո՞ւմ ես.
Իմ ու քո աչքերում
Չկա տեղ
Շագանակաների համար»...

Սոնա: Կարդացի և... կարդում եմ

Հենց գրիչը ձեռքս վերցրեցի, երբևէ կարդացած բոլոր գրքերի բոլոր հերոսները՝ սիրված և ոչ այնքան, խռնվեցին շուրջս:
-Ի՞նչ ես գրելու:
-Իմ մասին կգրե՞ս, չէ՞:
-Իմ մասին չգրես, թե չէ գիտեմ՝ ինչեր ես գրելու, անծանոթ մարդիկ են կարդալու, ամոթ է…
-Իմ մասին միայն լավ բաներ կգրես: Կգրես, չէ՞:
-Հանգստացե՛ք, նա դեռ ինքն էլ չգիտի՝ ինչ է գրելու, չե՞ք տեսնում, ապուշացել, մեզ է նայում:
-Ո՞նց թե չգիտի: Բա գրիչը ինչի՞ համար է:
-Առհասարակ ես կարծում էի, որ մարդիկ նախ մտածում են՝ ինչ պիտի գրեն, հետո նոր են սեղանին մոտենում:
-Դե, ընդհանրապես այդպես է, բայց մեր աղջիկը թարս է անում: Չնայած, անելու բան էլ չկա. միանգամից երևում է, որ մրցանակի համար է այսքան տառապում:
-Իսկ մրցանակն ի՞նչ է: Մի սնդուկ ոսկի՞:
-Չէ, մի ապուշ սարք, որով իբր գիրք պիտի կարդան, իսկ իրականում խաղալիքի նման մի բան է, էլի: Թե ասա՝ ի՞նչ ես անելու էդ «ռիդեռ» էր, ի՜նչ էր, գրող ու սև ցա՛վ էր, գրքերը կան, էլի, կարդա՛, ի՞նչ ես ընկել ամեն տեսակ թիթիզություների հետևից, շարադրություն ես գրում:
Այստեղ ես չդիմացա:
-Վերջացրե՛ք, հա՞: Թողեք հանգիստ մտածեմ: Ի՞նչ եք վրա հասել, կարծես շաքար եմ բաժանում:
-Պա՛հ, քեզ պահիր շաքարդ: Անձամբ ես եկել եմ, որովհետև բոլորն են եկել, թե չէ երբեք, խիստ կարևոր պետական գործերս թողած, քո մոտ չէի գա, - ասաց չսիրածս պերսոնաժներից մեկը, ով միշտ քիթը խոթում էր իրեն չվերբերող բոլոր գործերի մեջ:
-Սուդարներ, եկեք օգնենք մեր հեղինակին, - գոչեց խելքը գլխին մի կերպար: - Ինձ, օրինակ, թվում է, որ հաղթանակին հասնելու համար դու պետք է ընտրես փայլուն մի պերսոնաժ, որն ինքն արդեն հետաքրքիր կլինի ընթերցողին: Այդպիսի կերպար կարող է լինել, օրինակ… Դե, չգիտեմ, օրինակ… ես:
-Չէ՛ հա, դու, եթե քո մասին գրի, ավելի լավ է միանգամից խոստովանի, որ ցածրորակ գրականություն է կարդում:
-Ե՞ս եմ ցածրորակ: Եվ հետաքրքիր է, ո՞վ է դա ինձ ասում: Բուլվարային սիրավեպի արժանի զավա՜կը:
-Ես քեզ արհամարհում եմ, մանկիկ: Շատ տրամաբանական է, որ հենց այսպիսին պիտի լինեիր: Արկածային գրականությունը տարրական դասարանների աշակերտների համար է գրվում, դրա համար էլ գրողները համապատասխան կերպարենր են կերտում՝ մանկամիտ ու անխելք, մենք էլ հետո ստիպված ենք լինում տանել քեզպեսների բարբաջանքները:
-Ես ձեզ մենամարտի եմ հրավիրում, սո՛ւդար: Պաշտպանվե՛ք, եթե դուք պատիվ ունեք:
-Ես չեմ կարծում, որ սուսերներով այս ու այն կողմ թռչկոտելը շատ պատվաբեր գործ է: Նման պարագայում այն նույնիսկ խայտառակություն կարելի է համարել:
-Սկսվեց կեղծ փիլիսոփայությունը, - տրտնջացին մնացածն ու գնացին բաժանելու կռվարարներին:
Մեկը, ում գլխում դեռ մի քիչ խելք էր մնացել, չնայած ինքը հարյուրամյա ասպետական սիրավեպի հերոս էր, ինձ «Ասկոֆեն» բերեց ու մի բաժակ ջուր: Հետո արմունկները հենեց սեղանին ու նայեց համակրգչիս մոնիտորին. «Լրագրողների առցանց ակումբի» էջն էի բացել ու կարդում էի մրցույթի պայմանները:
-Արի հենց ամենասկզբից հրաժարվենք սիրելի հերոսի թեմայից, թե չէ դու մենամարտի մի քանի հրավեր կստանաս հաշված րոպեների ընթացքում:
-Կանանց մենամարտի չեն կանչում, միայն ժամադրության, - փնթփնթացի ես:
-Չէ, փոքրիկս, ժամանակները փոխվել են, հիմա գենդերային հավասարություն կա, բան կա:
-Դուք որտեղի՞ց գիտեք:

-Դե, երբ մեր գիրքը չեն կարդում, մենք կարող ենք թեթևացած շունչ քաշել ու զբաղվել մեր գործերով, ասենք, թերթ կարդալ, կամ ժամանակը վատնել սոցիալական ցանցերում: Իսկ վերջին մի քանի տարվա ընթացքում չափից դուրս շատ ազատ ժամանակ ենք ունենում, այնպես որ աշխատում ենք ձեզանից հետ չընկնել:
-Լավ, եկեք չշեղվենք, թե չէ առանց այդ էլ ժամանակ քիչ է մնացել:
-Ճիշտ ես: Եվ այսպես: «Գիրքը, որ սովորեցրեց ինձ ապրել»: Մտքիդ մի բան եկա՞վ:
-Անկեղծ ասած՝ ոչ, - բթացած հայացքով նայեցի նրան, ով ջանասիրաբար փորձում էր ինձ օգնել:
-Այդ ինչո՞ւ: Ուզում ես ասել, որ մենք քեզ ոչինչ էլ չե՞նք սովորեցրել, - մեզ մոտեցան ևս երկու հերոս, մեկը Ռեմարկից էր, մյուսը, կարծեմ, Շեքսպիրից:
-Դա չէի ուզում ասել: Պարզապես ինձ թվում է, որ գրողները նրա համար չեն գրում, որ մեզ կյանք սովորեցնեն: Եթե այդպես լիներ, դժվար է պատկերացնել, ի՞նչ պիտի սովորեն ժամանակակից տղաները Օթելլոյից, նրանք առանց այդ էլ շատ լավ գիտեն, ինչպես է պետք խեղդել մարդուն: Եվ հետո, այդ ի՞նչ մեծամիտ արտահայտություն է՝ «սովորեցրեց ինձ ապրել»: Այդ ո՞վ է ասել, որ ես արդեն սովորել եմ ապրել, կամ որ Կյանքի հետ տրվում է նաև «շահագործման ձեռնարկ»: Չէ, ապրել սովորում ես ապրելով, ոչ թե գիրք կարդալով:
-Բա էլ ինչո՞ւ ես գիրք կարդում:
-Չգիտեմ: Անձամբ ինձ համար դա հանգստանալու, լիցքաթափվելու, ինչ-որ տեղ նաև վերջնականապես չբթանալու միջոց է: Բայց գիտնականները պնդում են, որ ապրելու համար գրագետ լինելը պարտադիր պայման չէ: Բավական է միայն շնչել, ուտել ու քնել:
-Մի բան էլ է պետք, բայց այդ մասին բարձրաձայն չեն խոսում, - ասաց ասպետական սիրավեպի հերոսն ու նորից նայեց համակարգչի էկրանին: - Լավ, փորձենք մյուս թեման: «Եթե շարունակեի իմ սիրելի գիրքը»: Ի՞նչ կասես:
-Ա՜յ սա լավ թեմա է, - բացականչեց «շեքսպիրյանը»: - Գրիր, որ բոլոր ողբերգությունները կարտագրեիր երջանիկ ավարտով: Կեցցե՛ «հեփփիէնդը»:
-Իսկ ես համաձայն չեմ, - առարկեց «ռեմարկյանը»: - Տանել չեմ կարող երջանիկ ավարտները: Եթե ավարտը երջանիկ է, նշանակում է, որ մինչ այդ ամեն ինչ պարզապես անտանելի էր:
-Ինձ էլ թեման դուր չի գալիս, - ես նյարդային կծոտում էի շրթունքներս: - Եթե իմ սիրած գրքերը հետաքրքիր ավարտ չունենային, ես նրանց չէի սիրի: Եվ հետ, ի՞նչ է նշանակում փոխել սիրած գիրքը: Ինձ համար դա նույնն է, ինչ փոխել սիրելի մարդուն: Փորձել նրանից տիկնիկ սարքել՝ քո ճաշակով:
-Լավ, սա էլ չընդունվեց: «Ո՞ր գրքում կուզենայի ապրել»:
-Եվ ո՞ր գրքում կուզենայիր ապրել:
-Ոչ մի:
-Այսի՞նքն:
-Ոչ մի: Չեմ ուզում գրքում ապրել: Ինձ իմ կյանքը լիովին բավարարում է: Եվ հետո, եթե ես որևէ գրքում ապրեի, ստիպված կլինեի կարդալ միայն այդ գրքի հեղինակի նշած գրքերը: Իսկ ես շատ քիչ հեղինակներ գիտեմ, ովքեր ամենայն մանրամասներով նկարագրում են իրենց վեպերի հերոսների անձնական գրադարանի կատալոգը:
«Շեքսպիրյանը» չդիմացավ.
-Ես չեմ հասկանում, դու որ կարդում ես, հետո ի՞նչ ես անում: Ինչ-որ բան հասկանո՞ւմ ես, թե՞ պարզապես ուզում ես ցույց տալ, որ շատ խե;ացի ես, որ ամբողջ օրը գիրքը ձեռքից վար չես դնում: Այ կարդացիր մի գիրք, և՞…
-Ե՞վ… - ես կծեցի գրիչի ծայրը և աչքերս առաստաղին հառեցի: - Կարդացի և… կարդում եմ: Դրանից էլ լավ բա՞ն: Հենց այդպես էլ կգրեմ. «Կարդացի և … կարդում եմ»:
-Սկզբի համար վատ չէ: Իսկ հետո՞:
-Հետո վերջ:
-Ինչպե՞ս թե:
-Հենց այդպես: Կարդացի և կարդում եմ: Այդքանն, իմ կարծիքով, բավական է:
Աստված իմ, ու ես այդքան ժամանակ էի ծախսել հասկանալու համար, որ կարդում եմ՝ կարդալու համար, ապրում եմ՝ ապրելու համար: Թե չէ ընկել եմ ինձանից շատ հեռու թեմաների հետևից, բառերն եմ հաշվում: Իսկ ամեն ինչ այնքան հեշտ է:
…Այդ օրը մինչև ուշ երեկո իմ սենյակից լսվում էր այն կռվարարի ձայնը՝ արկածային վեպից.
-Ես ձեզ կստիպեմ կռվել ինձ հետ: Դուք պատիվ չունե՛ք:
armolimp.blogspot.com

Արի: Ձյուն է գալիս

...Ձյուն է գալիս...
...Անակնկալ...
«Մենք արդեն վաղուց էինք սովորել անձյուն ձմեռների: Բայց ձյունը հանկարծ եկավ, այն էլ՝ մեծ-մեծ փաթիլներով:
Ձյունն ընկնում էր գլխարնկներին, մազերին, կոշիկներին, սողոսկում օձիքներից անդին և ստիպում մարդկանց գլուխները կախել:
Ձյունը ստիպում էր մարդկանց գլխիկոր քայլել ու չնայել երկնքին:
Ձյունը ստիպում էր մարդկանց ուղիղ ոտքերի տակ նայել:
Ձյունն ասում էր. - Մի՛ նայեք վերև, ավելի լավ է ներքև նայեք; Չհամարձակվե՛ք նայել երկնքին, քանի դեռ չեք տեսել հողը ձեր ոտքերի տակ, որ կոխկրտում եք ամեն օր՝ առավոտից երեկո: Այն դիմանում է, այն տանում է ձեզ, այն ձեզ պահում է, բայց դուք այն չեք նկատում: Չեք էլ ուզում նկատել այն: Դուք երկնքին եք նայում: Չհամարձակվե՛ք նայել երկնքին, հողի՛ն նայեք: Չէ՞ որ տղամարդը, ով չգիտի, թե Մայրն ի՞նչ է, երբեք ու երբեք չի իմանա՝ ինչ ասել է Կի՜ն: Հողի՛ն նայեք, նայեք հողին: Այն ձեր մայրն է...»
Այս ամենը մտածում էի տուն գնալու ճանապարհին, երբ ձյան անակնկալ գրոհի պատճառով ստիպված էի գլխիկոր ուսումնասիրել սալահատակը ոտքերիս տակ:
Գրո՛ղը տանի, գրել եմ ուզում: Ուզում եմ տանը լինել, ուզում եմ, որ գլխիս թափվող այս սպիտակ բռնակալը դառնա թուղթ, ու ես սև գրիչով գրեմ, սև, ինչպես այն հողը, որ ձյունն էր փառաբանում իմ գլխիկոր ուղեղում:
Գրո՛ղը տանի, գրե՜լ եմ ուզում:
Ես գիտեմ, որ երբ տուն հասնեմ ու գրադարակիս ընդերքից վերջապես պեղեմ չխզբզած մի թուղթ, մուսաս արդեն վաղուց տաք երկրներում կլինի, այնտեղ, ուր ձյունը չի թելադրում մարդկանց, թե ուր նայեն և ուր չնայեն:
Ես գիտեմ, որ երբ ձյունը վերածվի սպիտակ թղթի, իսկ հողը՝ սև թանաքի, ես այլևս ոչինչ չեմ հիշելու այն ձյունամրրիկ զառանցանքից, որ փախուստի դիմած մուսաս էր շշնջում ականջիս:
Եվ ես հերթական անգամ բարկանում եմ նրա վրա և չարանում ամբողջ աշխարհի դեմ, և այն ձյան, որ չի թողնում երկնքին նայել...
Հիշում եմ, ինչպես էի ուրախացել, երբ դուրս եկա երթուղայինից և հայտնվեցի ձյան գրկում: Ուզում էի վերև նայել. չստացվեց: Ձյունն իր կանոններն էր թելադրում:
Այդպես, ստիպված էի քայլերս հաշվել մինչև տուն հասնելը:
111 քայլ և մեկ ցատկ փողոցի կեղտոտ ջրափոսի վրայով:
Եթե այսօր ձյուն չգար, մտքովս անգամ չէր անցնի հաշվել քայլերս: Եթե այսօր ձյուն չգար, մուսաս երբեք չէր հիշի ինձ, ես չէի բարկանա ամբողջ աշխարհի վրա և չէի մոռանա թուղթ ու գրիչ գտնել գրադարակիս ընդերքում:
Հիմա արդեն ուշ է. ես ոչինչ չեմ հիշում, իսկ մուսաս տանջում է ինձ իր անտարբերությամբ:
Չե՛մ ուզում գրել...
Գրե՜լ եմ, ուզում, գրո՛ղը տանի:
Գուցե ես էլ եմ գրող ինչ-որ մեկի համար, հատկապես այդ բառի փոխաբերական իմաստով: Մեկի համար ես հաստատ մի նույնպիսի ցանկալի բռնակալ եմ, ինչպես այս ձյունը, որ թույլ չի տալիս վերև նայել. հողի՛ն նայեք, չհամարձակվե՛ք նայել երկնքին:
Այս մտքերից գլուխս արդեն պտտվում է, իսկ մայրս չարաճճիորեն ուրախանում է, որ ձյուն է եկել, փողոցներում խցանումներ են, և այժմ նա հարգելի պատճառ ունի՝ ծնողական ժողովի չգնալու:
Նա, ով չգիտի, թե Մայրն ինչ է, երբեք ու երբեք չի իմանա, ինչ ասել է Հո՜ղ:
...Ձյուն է գալիս: Հողին նայե՛ք...

Սոնա: Իմ մրցանակը իմ ընկերներն են

Մարմարյա սրահի աստիճան-նստարանները շատ չոր էին: Չնայած դրանց վրա խնամքով գորգաժապավեններ էին փռել, միևնույն է, նստելն անհարմար էր:
...Հիմա հասկանում եմ, ինչու եմ սիրում անակնկալներ: Ավելի լավ է ուրախությունը գարնան ձյան պես գլխիդ թափվի, քան ինչ-որ բան սպասես (գուցե և շատ իզուր) ու հետո հիասթափվես:
Այդ չոր անհարմար աստիճան-նստարաններին ամենաշատը վախենում էի հիասթափվելուց: Հիմա հիասթափվում եմ հիասթափվելու այդ վախից:
...Մի անգամ բլոգերիցս մեկում մի փաստի տակ քոմենթ էին գրել.
«Դու վախենո՞ւմ ես պարտություններից»:
Ես պատասխանեցի.
«Չգիտեմ, ես դեռ չեմ պարտվել: Գործնականում՝ ես չգիտեմ պարտությունը ինչ է»:
Հիմա եմ հասկանում, որ գործնականում ես չգիտեի, հաղթանակը ինչ է:
Մի բան էլ ասեմ ու անցնեմ բուն թեմային:
Մի քանի օր առաջ մի լավ մանկավարժ ու ամենակարևորը՝ լավ մարդ, ինձ ասեց, որ ես պետք է բուռն հասարակական գործունեություն ծավալեմ: Ես նրան ասեցի, որ ես волк-одиночка եմ: Նա ասաց, որ ես ինձ լավ չգիտեմ:
Դե ճիշտ են ասում, որ մանկավարժներին պետք է հավատալ...
Լավ, հիմա վերադառնանք Մարմարյա սրահի չոր աստիճանանստարաններին:
Հաղորդավարները դեռ խոսում են, Տիարը ինչ-որ բաներ է հայտարարում, բոլորը ուրախանում են, իսկ ես հայտնվել եմ երեք Լիլիթների՝ ավագ, կրտսեր և ամենակրտսեր Լիլիթների արանքում: Բացառիկ հնարավորություն՝ երազանք պահելու:
Փակում եմ աչքերս:
Մեկ, երկու, երեք...
-Պատրաստ է, - ասում եմ:
-Խնդրում եմ, ասա, ի՞նչ էիր պահել, - ամենակրտսեր Լիլիթի աչուկները «Շռեկի կատվի» աչքերից էլ համոզիչ են:
-Չէ, եթե ասեմ, չի կատարվի, - իսկ ես շատ եմ ուզում, որ կատարվի:
Տիարը ինչ-որ լավ-լավ բաներ է  խոստանում:
-Սոնա՜, շնորհավոր:
Էկրանին արդեն իմ անունն է գրվել, չնայած հաղորդավարները դեռ ոչինչ չեն հայտարարել:
Սկզբում Լիլիթն է գրկում, համբուրում: Հետո ավագ Լիլիթն է գրկում ու խեղդելու չափ պինդ սեղմում իրեն: Այդպես ինձ միայն եղբայրներս են գրկում, այն էլ՝ երբ շատ են կարոտում: Ես էլ կարոտել էի նման գրկախառնությանը:
Հենվել եմ Լիլիթին, նա գրկել է ինձ: Ես նայում եմ էկրանին, իբր անուններն եմ կարդում, բայց դե բոլորը գիտեն, որ ես այդպիսի հեռավորությունից ոչինչ չեմ տեսնում:
Վերջապես խոսափողը հասնում է հաղորդավարներին, բարձրաձայնում են իմ անունը: Օրենքով (ինչպես հին ընկերներիցս մեկն էր ասում, իսկ ես ջղայնանում էի այդ անիմաստ բառից) հիմա ես պիտի վեր կենամ, գնամ, մրցանակս ստանամ:
Բայց ես ինձ հիմա այնքան լավ եմ զգում: Անհարմար նստարանաաստիճանները հիմա դարձել են աշխարհում ամենալավ բազմոցը:
Երջանկությունը ես բնորոշում եմ եկու բառով՝ տաքուկ, փափուկ: Ու հիմա հենց այդպիսի տաքուկ-փափուկ վիճակում եմ:
-Գնա՜, - հուշում են կողքից:
Բայց դե ես գիտեմ, որ եթե հիմա վեր կենամ, հետո էլ ինձ այսպես չեն գրկի: Դա է ամենակարևորը (դե, իսկ մրցանակը հո չի՞ փախնի ինձնից):
Երկու ակնթարթ ևս ձգում եմ իմ տաքուկ-փափուկ երջանկությունը, հետո բարձրանում, իմ սովորական զսպանակավոր քայլվածքով մոտենում ում որ հարկն է, ստանում իմ բաժին պաչիկը ու հետ դառնում:
Հիմա պետք է զգաստանալ:
...Իմ ամենամեծ հաղթանակը այդ տաքուկ-փափուկ երջանկությունն է: Այ հիմա ես դա հասկանում եմ:

P.S. Զարմանալի է, բայց փաստ. Լիլիթի հետ մենք մի նկար չունենք:

Սոնա: Ախր ես չեմ կարող անվերջ ուրախանալ

Օր 1
...Զարթուցիչը դաժան է, ինչպես աշխարհի բոլոր զարթուցիչները: Այս պարագայում ես մխիթարվում եմ միայն նրանով, որ միակը չեմ, ով արթնանում է ժամը 7.30: Կա հասարակական մի ամբողջ խավ, որ նույն դժբախտությունն ունի, այն կոչվում է աշակերտություն:
...Մի կերպ բացում եմ աչքերս ու հասկանում, որ չափից դուրս մութ է, որպեսզի համոզեմ օրգանիզմս, որ արդեն առավոտ է և պետք է արթնանալ: Դանդաղ բարձրանում եմ, տհաճությամբ ունկնդրում եղբորս խռռոցը ու ինձ բռնում այն մտքի վրա, որ անչափ նախանձում եմ նրան: Ասենք, ինչո՞ւ ես պիտի ժամը 7.30 արթնանամ, իսկ ինքը մուշ-մուշ քնի:
Եղբայրս քնած է, ու ես, ինչպես աշխարհի բոլոր «հոգատար քույրերը», չեմ միացնում լույսը: Մթության մեջ մի կերպ հագնվում եմ, դուրս գալիս սենյակից, լվացվում, մաքրում եմ ատամներս (նախաճաշելու ժամանակ չկա): Հաշվարկելով շարժումներիս միջին արագությունը, իսկ ավելի ճիշտ՝ դանդաղությունը, որոշում եմ, որ արդեն ուշանում եմ: Նայում եմ ժամացույցին, և պարզվում է, որ սխալ էի հաշվարկել. ես արդեն ուշացել եմ: Արագ ուսերիս եմ գցում վերարկուն ու դուրս գալիս աստիճանահարթակ:
...Կանգառում մարդիկ քնաթաթախ աչքերով զարմացած ինձ են նայում, ու ես հասկանում եմ, որ նորից մոռացել եմ սանրել մազերս: Երթուղայինում ինչպես միշտ նստելու տեղ չկա: Մի տատիկ առաջարկում է բռնել պայուսակս. ախր տեսնում է, որ ծանր է: Չեմ տալիս, ասում եմ՝ ծանր է, մեղք եք:
...Ականջակալներս մինչև վերջին պահը չեմ հանում:
Ինչպես միշտ ուշանում եմ, բայց ինձ նույնիսկ նկատողություն չեն անում, ինչպես միշտ: Հետաքրքիր է՝ խղճո՞ւմ են ինձ, հասկանո՞ւմ են, որ առավոտյան դժվար եմ արթնանում, թե՞ արդեն վաղուց կորցրել են հույսը, որ ես երբևէ կուղղվեմ:
Ցուցասրահում երգում են «Հայր մերը»: Մինչև կախում եմ վերարկուն, աղոթքը վերջանում է, ու ես թեթևացած շունչ եմ քաշում (հասկանալի պատճառներով):
Մտնում եմ ցուցասրահ, ուրախ ժպտում ուսուցիչներին (միշտ այդպես եմ անում, երբ գիտակցում եմ, որ մեղավոր եմ): Դպրոցում տրամադրությունը շատ ուրախ է, ինչպես միշտ: Կամաց-կամաց ուղեղս արթնանում է, ու միասնական լորկեի ժամանակ նկատում եմ, որ բոլորից բարձր եմ թռնում: Ո՜ւխ, մի լավ ուրախացա, հիմա կարելի է գնալ դասի, առանց վախենալու, որ ուղեղս նորից կանջատվի:

Օր 2
...Զարթուցիչը դաժան է, ինչպես աշխարհի բոլոր զարթուցիչները: Բացում եմ աչքերս, ու հասկանում, որ եղբայրս քնած չէ: Միացնում եմ լույսը ու հորանջելով սկսում հագնվել: Լույսը տհաճ է քնաթաթախ աչքերիս համար, բայց այսպես շատ արագ արթնանում եմ: Այսօր ամեն ինչ զարմանալիորեն արագ եմ անում: Լվացվել, սանրվել (գոնե այսօր), մաքրել ատամները: Նույնիսկ հասցնում եմ խմել եղբորս առաջարկած սուրճը. նա երբեմն ուրախացնում է ինձ, ինչպես աշխարհի բոլոր «հոգատար եղբայրները», ոչ շատ հաճախ, որ երես չառնեմ, բայց և ոչ այնքան հազվադեպ, որ մոռանամ նրա գոյության մասին:
Երթուղայինը համարյա դատարկ է: Տեղավորվում եմ պատուհանի մոտ, խցանում ականջներս ականջակալներով ու 50-ի տակ միացնում Skillet-ի Monster-ը: Ամեն անգամ, երբ խորդուբորդ ճանապարհին վարորդը մի լավ թափ է տալիս մեր սովետական հանրակառքը, փակում եմ աչքերս և շարժում գլուխս՝ երաժշտությանը համապատասխան:
...Ականջակալներս մինչև վերջին պահը չեմ հանում:
Այսօր չեմ ուշացել, ինչը դարձել է չափից դուրս հազվադեպ երևույթ: Հոգուս խորքում ժպտում եմ. փաստորեն այնքան էլ անուղղելի չեմ:
Այսօր «Հայր մեր» չեն երգում, մտքում թեթևացած շունչ եմ քաշում (հասկանալի պատճառներով):
Այսօր չափից դուրս հաջողակ դուրս եկա: Ուրախանալու առիթ է: Մանավանդ որ երաժշտությունը ավելի քան տրամադրող է: Մտովի պատրաստվում եմ ուրխանալուն, բայց... չի ստացվում...
Մեջս կարծես մի բան փչացել է... Գլուխս սկսում է պտտվել, օդը չի հերիքում: Ես տեսնում եմ մարդկանց ուրախ դեմքերը ու հասկանում, որ դեմքիս միմիկայի մկանները լիովին անջատվել են նյարդային համակարգից. չեմ կարող ժպտալ: Ես ինձ այնքան միայնակ եմ զգում, բայց և ամբոխով շրջապատված: Ու հենց դա է ամենասարսափելին, որովհետև ես ուզում եմ մենակ մնալ:
Ինչ-որ լավ երգ են միացրել. բոլորը ուրախանում են: Իսկ ես հազիվ եմ ստիպում ինձ չընկնել՝ ավելորդ ուշադրություն չգրավելու համար: Մի պահ նախատում եմ ինքս ինձ, որ չեմ կարող մարդավարի ուրախանալ, ինչպես բոլորը:
Բայց հաջորդ վայրկյանին արդեն «մեծավարի» արդարացնում եմ ինքս ինձ. ախր ես չեմ կարող անվերջ ուրախանալ...