Ջենթլմեն

Նորից եղբորս սև կոստյումն եմ հագել, նայում եմ սրահի դիմացի պատից կախված հայելուն: Նորից հագովս է: Ինքը սա մեր ծնողների թաղմանն էր հագել: Իսկ ինձ այն ժամանակ մեր սենյակում էին փակել, որովհետև սև կոստյում չունեի…

Մի լսեք, հիմարություններ եմ դուրս տալիս: Ճիշտն ասած քեֆս մի քիչ լավ է, դրա համար է սովորաբար քարկապ ընկած լեզուս բացվել: Էդպես մի նայեք: Տխուր եմ, տխրելու առիթ ունեմ, բացի այդ կյանքումս առաջին անգամ եմ մտել գինետուն, առաջին անգամ է անծանոթ մի պչրուհի, որ ծերությունն ու բնությունից գեղեցիկ մռութով օժտված չլինելու փաստը ծածկում է շպարի հաստ շերտի տակ, այ այս տարօրինակ արարածը կյանքումս առաջին անգամ է իր ճարպոտ ձեռքերը վզովս քցել ու լպստում ականջս. էլ չգիտի, որ այտին հասնելու համար պետք է մի քիչ աջ թեքվել, էլ չեմ խոսում շուրթերի մասին: Բայց մի շեղվեք, ես ուրիշ բան էի պատմում:

Ինձ թաղում չտարան, որովհետև չափից դուրս փոքր էի դրա համար: Առհասարակ եղբայրս ինձ վերաբերվում էր՝ որպես հավասարի, ու մտքովս անգամ չէր անցնում, որ փոքր եմ: Այդ օրվանից մեծանալու մոլուցքով հիվանդացա: Ամեն օր հագնում էի եղբորս թաղման կոստյումը և կանգնում հայելու առաջ: Մեծ էր: Ու չէր փոքրանում:

Հիմա էլ հո հագովս է, բայց դե հիմա գիտեմ, որ մեծ լինելը կոստյումով չի որոշվում:

-Հա՞, ի՞նչ ես ասում, ծերացած գեղեցկուհի: Խմե՞նք: Ո՞ւմ կենացը: Ի՞մ: Չէ, արի ընկերոջս կենացը խմենք: Ձեր կենացը, ընթերցող-սան:

…Ես ծնվեցի մեծ աչքերով ու մեծ երազանքներով: Ու հայտնվեցի փոքրիկ սենյակում՝ նեղ պատուհաններով ու միակ դռնով: Այդ դռնով միայն մորս էր թույլատրվում մտնել, էն էլ միայն կերակրելու, մեկ էլ երբ հուսահատ միայնությունից ձայնս գլուխս էի քցում` ինձ օրորելու, այլ կերպ ասած՝ լռեցնելու համար: Դա երեխային ճիշտ դաստիարակելու միակ ճիշտ ձևն էր, ըստ ինչ-որ հին ու խելացի մեթոդիկայի: Հետո, երբ մի քիչ մեծացա, իմ սենյակ թողեցին եղբորս: Ինքն էլ մեծ աչքեր ուներ, բայց երազանքներ չուներ, միայն նպատակներ, որոնք օրերից մի օր անպայման պիտի իրականություն դառնային: Ինձ նայում էր զարմացած, մի քիչ էլ հիացած:

Ես այն ժամանակ կարգին չէի խոսում, միայն առանձին բառեր էի արտտաբերում, այն էլ սարսափելի արտասանությամբ: Ծնողներիս այդ թոթովանքը չէր հետաքրքրում, նրանց հստակ մտածված ու կանոնակարգված ինֆորմցիա էր պետք: Ասենք, պիտի ծնվեի ու զինվորական ճշգրտությամբ միանգամից ասեի՝ անունս Սասկե է, Ուչիհա տոհմից եմ, զրո տարեկան եմ, պատրաստ եմ ծառայել հայրենիքիս: Լավ, էլ չեմ բողոքում, տեսնում եմ, որ ծնողներիս հանդեպ անհարգալից վերաբերմունքս ձեզ վրդովեցնում է: Կասեմ միայն, որ եղբորս հիացած հայացքը ինձ օգնեց հասկանալ, որ չեմ ծնվել միայն բարուրի մեջ ձանձրանալու և չմեռնելու համար կաթ կուլ տալու համար:

Այդպես տեղափոխվեցի եղբորս սենյակ: Նա ամբողջ օրը տունը չէր, այնպես որ էլի մենակ էի: Ժամանակ առ ժամանակ մայրս էր մտնում, կերակրում, ստուգում տակդիրս ու սարսափելի զարմանում, երբ պարզվում էր, որ սավանը թրջել եմ: Մեկ էլ առավոտները հայրս էր մտնում սենյակ, խիստ հայացքով նայում ուղիղ աչքերիս մեջ, բազմիմաստ բարձրացնում ձախ ունքը, ջղային հառաչում ու դուրս գալիս սենյակից: Թե ինչ էր ուզում դրանով ասել, չգիտեմ, ու երբեք էլ չեմ իմանա: Երևի հայրս կարծում էր, որ իսկական տղամարդ կարելի է մեծացնել միմիայն սիրո իսպառ բացակայության պայմաններում:

Բայց գիշերը պատուհանը բացվում էր, ու ներս էր մտնում եղբայրս: Ես բնազդորեն երկու րոպե շուտ էի արթնանաում ու աչքերս պատուհանից չէի պոկում: Նա մտնում էր՝ փայլեցնելով աչքերն ու գոտուց կախված թուրը, անձայն, ինչպես կատու, անցնում սենյակի ճռճռան հատակով, մոտենում մսուրիս ու մատը շուրթերին մոտեցնում, կարծես թե գաղտնի է եկել ու հիմա պիտի պառկի քնելու, որ առավոտյան հայրը իրեն հանդիմանելու պատճառ չունենա: Ես դեռ էն գլխից գիտեի, որ այդ կրկեսը ինձ համար է կազմակերպում, որովհետև եթե պատահմամբ շուտ էի արթնանում, լսում էի, ինչպես է խոհանոցում թեյում մեր  ծնողների հետ: Բայց Իտաչիի – ի դեպ, ասե՞ցի, որ եղբորս անունը Իտաչի էր – կեսգիշերային թատրոնը իզուր չանցավ: Դրանից սկսվեց իմ սերը դեպի զինվորի արվեստը: Երևի իսկական տղամարդ պետք էր դաստիարակել գիշերը պատուհանից ներս մտնելով ու մատը գաղտագողի շուրթերին հպելով: Ու եղբորս հաջողվեց ինձնից մի տարեկան տղամարդ սարքել:

Անկեղծ որ լինեմ, կասեմ, որ ուրախ եմ, որ ծնողներս շուտ մահացան: Պատկերացնո՞ւմ եք, ինչ պիտի դառնայի, եթե ինձ հայրս դաստիարակեր: Իմ հիշողության մեջ նրա ողջ կերպարանքից մնացել է միայն մարդկային ոչ մի մարմնի մեջ չտեղավորվող հսկայական մեծամտությունը: Պատկերացրեք, նա ուրախ էր ամեն անգամ ապացուցել իր առավելությունը չորս տարեկան երեխայի նկատմամբ: Նրա համար այնքան զարմանալի էր, որ ես ի ծնե անկարող էի գործի դնել շարինգանս: Շատ էր սիրում աչքս կոխել իր կարմիր վախենալու աչքերը, ներեցեք տաֆտալոգիայի համար – այդ տերմինն էլ համալսարանից մնացած միակ բանն է – ու եթե հանկարծ չէի վախենում ու չէի պատսպարվում սենյակում, անմիջապես պատժում էր ինձ մի սարսափելի տեսիլքով: Օրվա վերջում էլ, երբ հանդգնում էի դուրս գալ սենյակից և ընթրել ընտանիքի մյուս անդամների հետ, եթե դա կարելի էր ընտանիք անվանել, ասում էր, որ դա պատիժ չէր, ոչ էլ բարդույթավորված ծերացող նինջայի նախանձի վրեժխնդրություն, այլ մի փորձություն, որը ես, ինչպես միշտ, չհաղթահարեցի:

Երբ ծնողներս մահացան, եղբայրս վաճառեց մեր տունն ու շրջակա բոլոր տները, և Ուչիհաների փակ ու մռայլ գյուղից մենք տեղափոխվեցինք Տոկիո՝ մեծ քաղաք:

Հա, մի բան մոռացա ասել: Տարօրինակ դեպք էր: Այն գիշեր, երբ մահացան մեր ծնողները, մահացան նաև մեր գյուղի բոլոր բնակիչները: Ստացվեց այնպես, որ ես ու այդ գիշեր առաջադրանքից ուշ վերդարձած Իտաչին մնացինք Ուչիհա տոհմի միակ կենդանի ներկայացուցիչները: Իտաչին մնաց մեր հին ու բավականին հարստություն կուտակած տոհմի միակ չափահաս ժառանգը:

Դժվար է գտնել գնորդ, որը կցանկանա տուն ձեռք բերել մի գյուղում, որտեղ մի գիշերում սպանվեցին բոլոր բնակիչները: Բայց ապրել այդիպիսի մի տեղ պարզապես անհնար է: Ի վերջո Իտաչին ողջ գյուղը, մեր տան և նեղ պատուհաններով այն սենյակի հետ միասին, վաճառեց Իչիրաքու անունով մի ծերուկի, ով ուզում էր այդ վայրում խորտկարանների կայսրություն հիմնել, ուր մատուցելու էին ամենատաք ռամենը, ամենահաստ քյաբաբը և ամենաճարպոտ խաշը: Ասում են, որ մեր ողջ տոհմի՝ մի գիշերում քյաբաբի միս դառնալու փաստը բավականին հաջող գովազդ եղավ նրա խաշի համար:

Ու մենք հայտնվեցինք Տոկիոյում՝ ազատ ու հարուստ: Առաջին հերթին Իտաչին գնեց քաղաքի կենտրոնում վեր խոյացող երկնաքերերից մեկի վերջին հարկը և աշխատանքի տեղավորվեց Արմատում՝ Տոկիոյի և առհասարակ Ճապոնիայի նինջաների ամենահեղինակավոր  կազմկերպությունում: Հինգ տարեկանում ես ինձ փոքրիկ արքայազն էի զգում: Փոքրիկ, որովհետև արդեն հասկացել էի, որ փոքր եմ ու մի օր մեծ եմ դառնալու, և ամեն օր սպասում էի այդ անիրականալի պահին: Արքայազն, որովհետև ոչինչի կարիքը չունեի, վայելում էի բոլորի հարգանքը՝ ընդհանրապես անտեղի և չվաստակած, նկատում էի բոլորի հիացած հայացքները, երբ եղբայրս սև ֆեռարիով ինձ դպրոց էր տանում, կամ երբ ավելի ուշ սև մոտոցիկլետով գնում էի համալսարան:

Իտաչին էլ գիտեր, որ քաղաքում ինքը բացառիկ դիրքի տեր մարդ է, ու ես էլ մշտապես պիտի լինեմ ուշադրության կենտրոնում: Միայն այն փաստը, որ մենք երկուսս էինք մնացել երկրի ամենահին և ամենահզոր տոհմից, արդեն բավական էր առանց բացառության բոլորի հետաքրքրությունը շարժելու համար: Մեր մասին շատ էին բամբասում: Բոլորովին չափ ու սահման չիմացող մարդիկ նույնիսկ փսփսում էին, որ Իտաչին է սպանել մեր տոհմի բոլոր ներկայացուցիչներին՝ տոհմակիցների ունեցվածքին տիրանալու համար: Ես դրանց բերանները շուտ էի փակում՝ առանց ավելորդ ամաչելու ու անտեղի քաղաքավարության:

Իմ մասին էլ էին շատախոսում: Ասում էին, որ քաղաքի տարբեր ծայրերում հազար ու մի սիրուհի ունեմ, որ գիշերները կարճում եմ ակումբներում, թմրամոլի ու հարբեցողի հրեշավոր հիբրիդ եմ, և որ իմ մատը հաստատ խառն է տասներեքմիլիոնանոց քաղաքի բոլոր բռնաբարություններում: Անհեթեթությո՜ւն:

Գուցե չհավատաք, բայց չնայած եղբորս հարստությանը ու նման հեղինակությանը՝ ես փակ կյանքով էի ապրում: Համալսարանում դպրոցից մնացած մի քանի հավատարիմ ընկեր ունեի, որոնց հետ հանդիպում էի մեծ սիրով, բայց հաճույքով էլ բաժանվում էի: Առավոտները եղբորս հետ վազում էինք ամպերը մխրճվող մեր տան մոտակայքում, երեկոները Ուզումակի Նարուտոյի հետ կանոնավոր կերպով մարզմվում էինք, գիշերները ինքնամոռաց կարդում էի՝ առավոտյան զով ժամերը թողնելով մանգաներին, որոնք դեռ մանկուց սիրում էի ու գրեթե անգիր գիտեի: Մի խոսքով շատ հանդարտ ու շատ երջանիկ կյանք էր:

Եղբորս քիչ էր հետաքրքրում՝ ինչ են խոսում իմ մասին: Ինքն ինձ մի տեսակ ակնածանքով էր նայում, գիտեր, որ արքայազն եմ, ու նաև գիտեր, որ իսկական տղամարդ դառնալուց զատ պիտի կարողանամ իսկական ջենթլմեն դառնալ:

Արդեն ասեցի, որ ուրախ եմ, որ ծնողներս շուտ մահացան: Ու ոչ այնքան հորս ազդեցությունից ազատվելու համար, որքան նրա, որ ի վերջո եղբայրս էր ինձ դաստիարակել:

Ի տարբերություն հասակակիցներիս, երբեք պատանեկական ճգնաժամ կամ նման զիզի-բիզի բաներ չեմ իմացել: Միշտ հանգիստ էի, լուրջ, ձայնս երբեք չէի բարձրացնում, երբեք տեղի կամ անտեղի չէի հուզվում: Քիչ էի խոսում, բայց դիպուկ, հազվադեպ էի ծիծաղում, բայց հավեսով, և ավելի հազվադեպ էի ժպտում, բայց ջերմ ու անկեղծ: Հա, ու մի բան էլ, երբեք ինձ սանձարձակ կամ գռեհիկ արտահայտություններ թույլ չէի տալիս, իսկ հիմա թույլ կտամ:

-Հե՜յ, ո՞վ կա, էս ճարպակալած գեղեցկուհուն տուն տարեք: Ես սրա խռմփոցին այլևս չեմ դիմանա:

…Եղբայրս ինձ շատ բան էր սովորեցրել: Ու թեև ոչ ինքը, ոչ էլ ես տուն աղջիկներ չէինք բերում – ես ընդհանրապես ընկերուհի չունեի, իսկ նրա մեկ-երկու սիրուհիները ավելի ռոմանտիկ և թանկարժեք վայրեր էին նախընտրում, - բայց այնուամենայնիվ, հանգիստ խոսելու ու դանակ-պատառաքաղով ուտելու հետ մեկտեղ նա ինձ սովորեցրել էր կանանց հետ քաղաքավարի վարվելակերպը:

Կնոջը բարևելիս պիտի մի թեթև խոնարհվես, ձեռքդ մեկնես միմիայն եթե նա առաջինը մեկնի իր ձեռքը ու միմիայն նրա մատների ծայրերը համբուրելու համար:

Կնոջ հետ խոսելիս պետք է հազար անգամ ավելի բարեհամբույր լինել, քան ցանկացած այլ պարագայում:

Երբ սենյակ կին է մտնում, պետք է կանգնել, եթե նա ուզում է սեղան նստել, պետք է հետ քաշել նրա աթոռը և գինի կամ որևէ այլ խմիչք առաջարկել նրան:

Հետո կնոջը միշտ պետք է ճանապարհը զիջել …

Իտաչի, ինչո՞ւ էիր այսքան լավ դաստիարակել ինձ:

…Երբ լրացավ տասը տարիս, Իտաչին ինձ տարավ քաղաքի ամենալավ և ամենատարօրինակ շինոբիներից մեկի՝ Հատակե Կակաշիի մոտ: Ինձնից բացի նա ևս երկու աշակերտ ուներ՝ Ուզումակի Նարուտոն, ում արդեն դպրոցից գիտեի, ու Հարունո Սակուրան:

Առաջին անգամ Սակուրային հենց այդտեղ տեսա: Իմ Սակուրային: Ինձ ճիշտ հասկացեք: Ես ամենևին էլ նրանը չէի, ու պատրաստ էլ չէի նրանը լինել: Բայց ինքը ի՛մն էր, ու առաջին օրվանից էր իմը: Ես որ մտա, անփորձ, շվարած երեխայի տպվորոթյուն էի թողնում: Դպրոցում էլ երբեք չէի կռվում, ու Նարուտոն մեծ հաճույք ստացավ Կակաշի-սենսեյի այն խոսքից, որ նախ և առաջ պետք է ստուգել՝ ինչի եմ ընդունակ: Իտաչին ինձ աչքով արեց ու մարզադահլիճից դուրս եկավ:

Ես նրան խայտառակ չարեցի: Կակաշի-սենսեյը գոհ ժպտաց ու կմճտեց թուշս – ատում եմ այդ ժեստը, դա նշանակում էր, որ դեռ փոքր եմ, - դե իսկ Նարուտոն պարզապես հիացած էր: Ու Սակուրան: Սակուրան արդեն իմն էր: Ես նրան սիրում էի նրա հնազանդ ու հավատարիմ աչքերի համար: Նրա համար, որ հենց առաջին օրվանից իմը դարձավ ու չէր էլ փորձում ժամանակակից թվացող աղջիկների պես պայքարել իր ազատության համար: Մեկ էլ նրա համար, որ ինձ շատ էր սիրում: Իսկ  թե ինչո՞ւ էր ինձ այդքան շատ սիրում, մինչև հիմա էլ զարմանում եմ:

Երեկոյան Նարուտոյի հետ գնում էինք մարզադահլիճ ու էլի մի քանի ծանոթ երիտասարդների հետ մարզվում էինք: Սակուրան մեզ հետ չէր գալիս, երեկոները նա Ցունադե-հիմմեի մոտ բժշկություն էր սովորում: Բժիշկ էր ուզում դառնալ ու շատ տաղանդավոր էր: Մի անգամ գլուխ գովալու, մի քիչ էլ Սակուրայի առաջ թիթիզանալու համար շյուրիկենը ձեռքս մխրճեցի ու ժպտալով նայում էի, ինչպես է արյունը կաթում սպիտակ մարզակոշիկներիս: Նարուտոն սկսեց հաշվել՝ ինչքան կդիմանամ: Բայց Սակուրան հանկարծ մի լավ ապտակեց ինձ, որ ուշքի գամ, շյուրիկենը մի կողմ նետեց, երկու ձեռքերի ափերը դրեց իմ ափին – նրա ձեռքերը այնքան փոքր էին, որ երկու ափով չէր կարողանում կարգին փակել իմ մի ափը – ու ինչ-որ բան շշնջաց: Կանաչ լույսը տեսան բոլորը, բայց բուժման մեղմ ու ջերմ զգացողությունը միայն ես իմացա: Երբ ձեռքերը քաշեց, տեսա, որ ափիս անգամ սպի չմնաց: Փաստորեն հրաշալի տիրապետում էր իր գործին:

Այդ դեպքից հետո Իտաչին ասեց, որ ժամանակն է ինձ սովորեցնել հարակիրի անելու սրբազան կանոնները: Մի լավ ծիծաղեցինք: Բայց նա միևնույն է բացատրեց ինձ՝ ինչ է հարակիրին և ինչպես են դա անում:

… Ակամայից այդ դեպքը հիշեցի, երբ մի օր տուն մտա ու հյուրասենյակում նրան սպանված տեսա: Փորը փռթել էր: Հարակիրի էր արել, կասկած չկար, որովհետև այս աշխարհում չկար ու չկա մեկը, ով կկարողանար այդպես իմ եղբոր հախից գալ:

Այդ ժամանակ հասկացա, որ Իտաչին էլ էր ինձ փոքր համարում: Կատաղել էի այդ մտքից: Երբեք թշերս չէր քաշում ու մուսյուսյու-ուսյուսյու չէր անում հետս, բայց մյուս կողմից, երբեք չէր էլ կիսվում ինձ հետ: Անարդար էր: Իմ մասին ամեն ինչ գիտեր՝ ինչ եմ անում, ինչ եմ խոսում, ինչ եմ կարդում, ինչ եմ մտածում: Իսկ ես նրա մասին ոչինչ չգիտեի: Հիշում էի մեր կյանքի ամեն րոպեն, փնտրում էի այն բառը, այն հայացքը, այն շարժումը, որը պիտի հուշեր ինձ՝ ինչու… Ինչո՞ւ Իտաչին արեց այդ: Ի՞նչն էր պակաս: Ի՞նչն էր նրան տանջում: Ի՞նչը կարող էր տանջել նրան: Անարդար էր: Գոնե մի երկտող թողած լիներ, որ իմանայի, որ ես չեմ նրա դժբախտության պատճառը:

Իտաչիի մահից հետո բամբասանքները շատացան: Ես տանից դուրս չէի գալիս, բայց միևնույն է այստեղից-այնտեղից խոսակցություններ էի լսում, իբր Իտաչին սպանել էր մեր ծնողներին ու տոհմակիցներին, իբր դրա համար են նրան Արմատ ընդունել, իբր խղճի խայթերից պաշտպանվելու համար հզոր թմրանյութեր էր օգտագործում:

Ես չգիտեի՝ ինչ մտածեմ: Ախր իրոք, ոչինչ չգիտեի եղբորս մասին: Նրան հասկանալու համար գիշերները նրա սենյակում էի քնում, գրկում էի նրա բարձը, լողանում նրա լողարանում: Մի անգամ էլ ուզում էի նրա սափրիչը գտնել, ու դեղերի արկղիկում մի քանի չօգտգործած պահպանակի հետ տարօրինակ փոշիով մի տոպրակ գտա:

Առանց հոտոտելու զուգարանը լցրեցի այն, կատաղած քաշեցի ջուրը, կարծես զուգարանակոնքն էր մեղավոր նրանում, որ եղբորս չէի ճանաչում: Դրանից հետո էլ չէի ուզում մեծանալ: Ծերացել էի, հոգով էի ծերացել, էլ մեծանալու տեղ չունեի…

Մի քանի օր հետո մեր տուն սկսեցին գալ բոլորովին անծանոթ մարդիկ: Նրանցից մեկին եմ հիշում միայն: Անունը Դանզո Շիմուրա էր: Մռայլ դեմք ուներ, մի աչքն էր վիրակապով փակ էր, ու չգիտես ինչու ինձ մոտ միշտ այնպիսի տպավորություն էր, որ այդ վիրակապի տակից մի ուշադիր ու անվրեպ աչք է հետևում ինձ: Ես արդեն մեծացել էի, բայց այդպես էլ թաղում գնացած չկայի: Սգո սև կոստյում չունեի: Եղբորս կոստյումն էի հագել:  Ու չգիտեմ որտեղից այդ Դանզոն գուշակեց դա: Առանց բարևելու ասեց.

-Փաստորեն այնքան ես մեծացել, որ եղբորդ շորերն ես հագնում: Գուցե նրա տեղն էլ զբաղեցնես:

Մտածեցի, որ երևի Իտաչիին տեսել էր մեր ծնողների թաղմանը: Երևի ընկերներ էին:

Հետո պարզվեց, որ Իտաչիի ղեկավարն էր՝ Արմատի տերն ու տիրակալը: Ասեց.

-Ես մարդկանց լավ եմ ճանաչում: Նրանք շատ են ուզում բոլորից տարբերվել, բայց բոլորն էլ նույն բանն են: Դու հիմա երկու ելք ունես: Կամ հոգեկան դատարկությունից դանդաղ փտել գինենտներում կամ էլ հենց էստեղ՝ Իտաչիի սիրած գինիների ընկերակցությամբ, կամ էլ մի լուրջ գործով զբաղվել՝ ցավը լռեցնելու համար:

Հետո առաջարկեց, որ Արմատ ընդունվեմ: Ասեցի.

-Չեմ կարող, այնտեղ ամեն ինչ Իտաչիին է հիշեցնելու:

-Արմատում հիշողություններ ու նման սենտիմենտալ բաներ չկան: Միայն ինֆորմացիա: Քո եղբայրը լավ գիտեր դա: Իսկ դո՞ւ…

Կակաշի-սենսեյը, երբ իմացավ, որ Դանզոն առաջարկել է ինձ զբաղեցնել Իտաչիի տեղը, շատ վախեցավ: Ասաց, որ տեսականորեն Դանզոն լավ մարդ է, բայց իրական կյանքում դա այնքան էլ չի զգացվում:

Բայց ես լավ մարդկանց կարիքը չունեի: Իմ կյանքի ամենալավ մարդու մասին անընդհատ չմտածելու կարիքն ունեի: Գնացի Արմատ՝ Դանզոյի մոտ: Սկզբում մանկապարտեզային առաջադրանքներ էր տալիս, առանց ամաչելու ասում էր, որ չի վստահում ինձ: Դա ինձ բարկացնում էր և ինչ-որ անհասկանալի բան՝ հավատարմության ու պատրաստակամության միջև եղած մի բան ապացուցելու ցանկություն առաջացնում: Ի վերջո ինձ ասեցին, որ պիտի ստուգեմ նորեկներին: Մի քանի օրվա ընթացքում ստիպված էի հազարավոր շինոբիների հետ խոսել: Հիմնականում ձանձրալի տպեր էին, բայց բոլորը՝ տաղանդավոր: Վերջինը նրանց շարքում վարդագույն մազերով ու կանաչ աչքերով մի աղջիկ էր:

Սակուրան ինձ համար էր եկել Արմատ, որ միայնությունից ու անիմաստ աշխատանքից վերջնականապես չխելագարվեմ: Ցունադեից էլ երաշխագիր էր բերել, որ լավ, խելացի աղջիկ է ու տեղը տեղին բժշկել գիտի: Դանզոն առանց մտածելու նրան Արմատ ընդունեց, ու ես չէի կարող հակաճառել նրան: Հետո էլ մեզ երկուսով առաջադրանքի ուղարկեցին:

Թիմի ղեկավար, չգիտեմ ինչու, նշանակեցին Սակուրային: Բայց նա առանց մի բառ ասելու ինձ զիջեց առաջնորդի իր տեղը: Հենց սկզբից էլ պայմանավորվեցինք, որ ես եմ անելու կեղտոտ գործը, իսկ նա կբուժի ինձ, եթե հանարծ քիթս կամ ականջներս կտրեն, ինչը չէր բացառվում, որովհետև մեր առաջադրանքը կայանում էր նրանում, որ պիտի առանց դատ ու դատաստանի մահապատժի ենթարկեինք S ռանգի մի քանի շինոբիների, որ փախել էին Արմատի բանտից: Մինչ Սակուրան կարդում էր փախստականների անձնական գործը, ես հասցրեցի ճանապարհից հեռու մի տեղ սակուրայի թերթերից մի ծտական բույն հյուսել: Ռոմանտիկայի սիրահար երբեք չեմ եղել, ասենք, հիմա դրա ժամանակն էլ չէր, բայց Սակուրային տեսնելիս հիշում էի բժշկման ջերմ ու նուրբ զգացողությունը, որի կարիքն այնքան ունեի:

-Կնոջը միշտ պետք է զիջել ճանապարհը, չէ՞, Իտաչի:

Աղջկան ճանապարհը զիջեցի: Ասեցի՝ առաջ անցի, ես հինգ րոպեից կգամ: Լսեց: Ժպտաց ու առաջ գնաց:

Հայրս երեք տարեկան երեխային ծաղրում էր, որ չի կարող շարինգանն օգտագործել: Եղբայրս օգնեց, որ ութ տարեկանում արթնացնեմ այն ու սովորեմ խելքը գլխին օգտագործել: Եթե ժամանակին հայրս ինձ չծաղրեր, իսկ եղբայրս չստիպեր կատարելագործվել, այդքան արագ չէի կատարի առաջադրանքը: Հակառակորդներս փորձառու էին, բայց երիտասարդ: Առաջին անգամ էի սպանում՝ առանց ատելության, առանց խղճի խայթի, ֆիզիկական ամենահասարակ վարժության պես՝ ժամանակը խնայելու մեծ ցանկությամբ:

Երբ եկա սակուրայով օծված մեր բույնը, տեսա, որ իզուր էի ճանապարհը զիջել…

Պարզվեց, որ էդ ջահելները չէին Դանզոյի թիրախը: Մոտակայքում թափառում էր նրանց սենսեյը՝ այ դա իսկական S ռանգի հակառակորդ էր: Երբ իմացավ, որ սպանել եմ իր մատաղ սերունդը, գնաց Սակուրային սպանելու: Գիտեր՝ որտեղ է ինձ սպասում: Միայն սրիկայությունից արեց դա: Ուզում էր, որ գամ ու մեռնելուց առաջ տեսնեմ, որ բոլորովին մենակ եմ մնացել աշխարհում:

Սակուրայից սիրուն դիակ ստացվեց, որքան էլ սարսափելի չեն հնչում իմ բառերը:

Նստած էր մեր առաջին ու միակ, այն էլ չկայացած ժամադրության վայրում, շոյում էր Սակուրայի արնոտված մազերը ու ինձ էր սպասում: Կսպաներ, ախ էլ չէր քաշի: Բայց Դանզոն նրան առաջինը գտավ: Իրականում դա Դանզոյի առաջադրանքն էր, ոչ թե իմը: Իսկ Սակուրան… Սակուրային ամենսկզբից Արմատ էին ընդունել մի գեղեցիկ օր զոհվելու համար: Հետո իմացա, որ այդ մարդը, ով սպանեց Սակուրային, պատրաստվում էր ռումբ տեղադրել քաղաքի ամենամարդաշատ առևտրի կենտրոններից մեկում, և որ նրա հաշվարկով շատ մարդ պիտի զոհվեր: Թե ինչու էր դա անում, մինչև հիմա էլ չհասկացա, բայց դե առանձնապես չեմ էլ փորձում հասկանալ: Պարզապես այդ ժամանակ պարզվեց, որ Կակաշի-սենսեյը, ինչպես միշտ, ճիշտ էր: Դանզոն տեսականորեն լավ մարդ էր: Բայց ես մենակ էի մնացել: Ու նրան դա դուր էր գալիս: Ուզում էր, որ հուսահատությունից ամբողջությամբ տրվեմ աշխատանքին, մանավանդ որ արդեն հասցրել էի արյուն թափել: Դրանից հետո հեշտ պիտի ստացվեր սպանելը:

Բայց ես վախեցա: Վախեցա, որ կդառնամ մարդասպան մեքենա: Ես Իտաչին չեմ: Այ նա կարողանում էր սպանել, բայց լավը մնալ: Իսկ ես չէի կարողանա:

Լքեցի Արմատը, փակվեցի մեր տանը: Առավոտյան արթնանում էի պրոֆեսիոնալ հարբեցողի գլխացավով, առավոտից երեկո խմում էի ու խեղդվելու չափ կարդում, Իտաչիի սիրած գրքերն էի կարդում: Հետո նորից ու նորից հագնում էի նրա սև կոստյումը, մոտենում հայելուն: Իսկական ջենթլմեն էի, ու դրանում Իտաչին էր մեղավոր: Ու նրանում, որ մենակ եմ մնացել, էլի Իտաչին էր մեղավոր:

Երբ տանը մնալն այլևս հնարավոր չէր, դուրս գլորվեցի բնակարանից, մի կերպ ինձ վերելակը նետեցի, այնտեղից էլ՝անծանոթ մեկի մեքենան: Երես առած երեխայի տոնով ասեցի, որ տանի մի տեղ, ուր կարող եմ խմել ու ծիծաղել: Տարավ: Փող էլ չտվեցի: Ասեցի՝ կսպասես, որ հետո էլի տեղ ենք գնալու: Մինչև հիմա սպասում է, չգիտեմ էլ ինչու: Իսկ ես այստեղ եմ: Ոտքերիս մոտ թավալ է գալիս այս ձանձրացնող պչրուհին, շուրջս վտվտվտում են ամերիկյան շինծու ժպիտներից ու բարձրակրունկներից հոգնած մատուցողուհիները, և ականջի ծայրով լսում եմ, որ Նարուտոյի մեքենան արդեն ակումբի դռան մոտ է: Հիմա տուն եմ գնալու: Ու երևի մենակ չեմ լինի: Ու երևի կբժշկվեմ, բայց առանց նուրբ ու ջերմացնող այն զգացողության, որը երևի կանաչ գույնի էր:

-Դե, վերջին անգամ: Ձեր կենացը, ընթերցող-սան:

Սոնա: Ջոննի

Վանդակի դռնակը բաց էր, բայց նա դեռ վանդակում էր:
Հոգնել էր: Հոգնել էր ազատությունից, արագությունից, Երկնքից, թռիչքից, ու ի վերջո նրանից էր հոգնել, որ ճայերը չէին հոգնում նրան հետապնդելուց՝ կամ կտոր-կտոր անելու մռայլ նպատակով, կամ էլ թևերը համբուրելու հիստերիկ պատրաստակամությամբ: Իսկ ինչի՞ց էր ամեն ինչ սկսվել: Ավելին իմանալու, ավելին կարողանալու ցանկությյունից, երկար աշխատանքից ու մեծ հավատից, որ արժանի է, որ բոլորն են արժանի, որ կյանքը միայն ափից ափ սավառնելը չէ: Եվ ինչի՞ համար էր այդ ամենը, եթե պիտի վերջանար վանդակից երբեք դուրս չգալու դառը ցանկությամբ:
Վանդակը անփույթ դրված էր սեղանի ամենածայրին, բայց ամենևին էլ մոռացված չէր: Մի զույգ խոշոր կանաչ աչքեր առաստաղի տակից նայում էին նրան ու ժպտոււմ: Անընդհատ՝ նայում ու ժպտում: Երբեմն-երբեմն աչքերի տերը սկսում էր ծիծաղել, և դա հաճելի էր:
Տարօրինակ մարդիկ էին: Ջոնը գիտեր, որ մարդիկ առհասարակ տարօրինակ արարածներ են, բայց սրանք երևի մյուսներից էլ էին տարբերվում:
Նրան գնեցին ծովափին՝ իր կողքին նստած մի ծերուկից: Ջոնը չհասկացավ՝ ինչո՞ւ մարդկանց խելքին փչեց, որ ինքն այդ կաշվի և ոսկորների շատախոս պարկին է պատկանում: Ծերուկն էլ չհասկացավ: Բայց փողը միշտ էլ փող է՝ ուզում է ծովափին լինի, ուզում է՝ գինետանը: Նրան վերցրեցին հենց ավազուտ ափից ու դրեցին վանդակը: Հետո բերեցին այստեղ ու ասեցին խոշոր աչքերով այն արարածին, որ նվեր է՝ ծննդյան, թե Սուրբ Ծննդյան առիթով: Ջոնի համար նույն բանն էր, նա հո չգիտեր, որ մարդիկ, ովքեր սուրբ չեն, մեծ ակնածանքով են հիշում իրենց սեփական ծննդյան օրը:
Աղջիկը դրեց վանդակը սեղանի ծայրին, բացեց դռնակը: Ասեց.
-Արի միասին թռչենք:
Ու վերջ: Այդ օրվանից Ջոնը վանդակից դուրս չի եկել, իսկ աղջիկը կախված է մնացել առաստաղից՝ սպասելով, որ Ջոնն ուր որ է պիտի միտքը փոխի: Ուր որ է արդեն երկու շաբաթ:
Նրանց խոսակցությունը օդից կախված էր մնացել: Վանդակի դռնակը բացվելու միայն հաջորդ օրը Ջոնաթանը պատասխանեց.
-Չեմ թռչելու:
Իսկ հաջորդ օրը աղջիկը հարցրեց.
-Ինչո՞ւ:
Մյուս օրը Ջոնը ոչինչ չասեց: Ասելու համար պատճառ էր պետք: Եվ նա երկու շաբաթ նայում էր առաստաղի տակ կախված մնացած աղջկան ու խոսակցության թելին ու փորձում մի բան պատասխանել:
Աղջկա անունը Մեգգի էր: Նա էլ էր թռչում: Պարզապես մի օր բացեց իր խոշոր կանաչ աչքերը ու տեսավ, որ առաստաղին է կպել: Առաջին բանը, որ արեց, ժպտաց և օդում գիշերանոցի ծայրերը բռնելով, կոկիկ ռևերանս անելով,  քաղաքավարի ասեց՝.
-Իմ անունը Մեգգի է: Շատ հաճելի է:
Բայց առաստաղը չպատասխանեց: Երևի նրան այնքան էլ հաճելի չէր: Բայց Մեգգին երջանիկ էր ու ինքը հորինեց առաստաղի անունը: Բենիամին: Ընկերների համար՝ Բեն: Ու հիմա ամեն անգամ, երբ Մեգգին մի դժվար լուծվող խնդրի շուրջ էր մտածում, հայացքը վերև էր գցում ու մտահոգ ասում.
-Հը՞, ի՞նչ կասես, Բեն:
Բենը միշտ լռում էր: Բայց նրան դա ներելի էր: Իսկ Ջոնին ոչ այնքան:
-Հոգնել եմ ,- երկու շաբաթ անց վերջապես պատասխանեց Ջոնը:
Մեգգին սավառնեց դեպի սեղանը, աչքերը մոտեցրեց վանդակի դռնակին, ժպտաց:
-Անունդ ի՞նչ է, - հարցրեց ու առանց պատասխանի սպասելու ավելացրեց. - Մեգգի, շատ հաճելի է:
-Ջոն... Ջոնաթան: Ջոնաթան Լիվինգստոն:
-Շատ գեղեցիկ անուն ունես, Ջոննի, - ծիծաղեց Մեգգին:
-Ինձ այդպես ոչ ոք չի դիմում, - նեղացավ Ջոնը: - Ես ճայ եմ: Իսկ դա շան անուն է՝ Ջոննի:
-Բայց ես սիրում եմ բոլորին կարճ դիմել, այդպես ավելի ջերմ է, - ծիծաղեցին Մեգգիի աչքերը:
-Ես ոչ մի ջերմ բան չեմ տեսնում դրանում, Մեգան:
-Մեգգի: Ես ուրիշ անուն չունեմ:
-Ես էլ չունեմ:
-Չէ, դու երեք անուն ունես՝ Ջոն, Ջոնաթան ու Ջոնաթան Լիվինգստոն: Ու ճայ ես: Դա լավ է:
-Ի՞նչն է լավ:
-Լավ է, որ թութակ չես:
Ջոնաթանի մի աչքը ժպտաց, մյուսը զարմացավ:
-Ծնողներս խոստացել էին, որ ծննդյանս օրվա առթիվ թութակ են նվիրելու ինձ, - բացատրեց Մեգգին: - Ինչ լավ էր, որ նրանք երբեք իրենց խոսքի տերը չեն լինում:
Հիմա Ջոնաթանի երկու աչքերն էլ ժպտացին:
-Դու թռչում ես:
-Ահա, - չարաճճի ասաց Մեգգին:
-Իսկ ես հոգնել եմ թռչելուց:
-Ինչո՞ւ:
-Երկար պատմություն է: Ու շատ գրքային: Ասում են, իմ մասին նույնիսկ գիրք են գրել: Մի ոմն պարոն, ով միաժամանակ և կոմպոզիտոր է, և գրող: Դա երևի հրաշալի է, երբ դու և կոմպոզիտոր ես, և գրող, բայց այ գրքի հերոս լինելը վերջաբանից հետո արդեն հոգնեցուցիչ է դառնում:
-Չգիտեմ, ես գրքեր չեմ կարդում, Ջոննի:
-Ես էլ: Հազար տարվա ընթացքում ճայերը հազիվ սովորեցին երկնքին նայել, էլի հազար տարի պահանջվեց՝ թռչել սովորելու համար: Այսպիսի հաշվարկով կարդալ երբեք չենք սովորի: Կամ կսովորենք, երբ արդեն կարդալու բան էլ չի լինի:
-Մարդիկ էլ ասում էին, որ միայն աստվածները կարող են թռչել:  Բայց ես հո աստված չեմ:
-Ես էլ թռչող մարդ չեմ տեսել: Ինչպե՞ս ես դա անում:
-Չգիտեմ, Ջոննի: Պարզապես մի օր արթնացա մե՜ծ երջանկությունից: Հետո տեսա, որ թռչում եմ:
-Իսկ ես երևի հենց դրա համար էլ չեմ թռչում, որովհետև երջանիկ չեմ:
-Ինչո՞ւ:
-Չգիտեմ: - Ճայը հառաչեց. ճայերն էլ են երբեմն հառաչում, բայց շատ հազվադեպ: - Չէ, երևի թե կարելի է կտրել տարածությունն ու ժամաակը ու հասնել հենց այն կետին, երբ ես արդեն երջանիկ կլինեմ, բայց ես չգիտեմ, որտեղ է այդ կետը:
-Տարօրինակ ես: Դու կարող ես կտրել տարածությունն ու ժամանակը, բայց նստած ես վանդակո՞ւմ:
-Ի՞նչ տրաբերություն՝ որտեղ ես դժբախտ:
-Դպրոցի հոգեբանը կասեր, որ դու ուժեղ դեպռռեսիա ունես, - ծիծաղեց Մեգգին:
-Ի՞նչ է դա:
-Չգիտեմ: Բայց ասում է, ես էլ դրանից ունեմ: Վախենալու չի, չի ցավում ու կարևորը՝ չեն սրսկում:
Լռեցին: Բենը համբերատար պահում էր օդում խոսակցության թելը:
-Մարդիկ հետաքրքիր են, - վերջապես ասաց Ջոնաթանը:
-Մարդիկ պարզապե հրաշալի են, - ոգևորվեց Մեգգին ու հայացքը վերև ձգեց. - Չէ՞, Բեն: Երևի թե ես միակ մարդն եմ, ով այդպես է կարծում: Հայրիկը միշտ ասում է, ո սրիկաները շատացել են: Իբրև այստեղ մոտիկ մի տեղ հատուկ ֆերմա կա, ուր սրիկաներ են բուծում և ուղարկում քաղաքներ: Բայց ես դեռ ոչ մեկին չեմ տեսել:
-Ինչի՞ համար են սրիկաներ բուծում: Մի լավ բան չե՞ն կարող անել, - լուրջ հարցրեց Ջոնը:
-Չգիտեմ: Երևի մի տեղ գրված է, որ աշխարհում լավ ու վատ մարդկանց քանակը պիտի հավասար լինի: Բայց լավ մարդիկ շատ են, դրա համար են բուծում: Երևի...
Գիտե՞ս, ինչու եմ սիրում մարդկանց, Ջոննի: Նրանք չգիտեն: Նրանք չգիտեն՝ ինչը չեն կարող: Բոլորը շատ լավ գիտեն՝ ինչ են կարող: Բայց այն, ինչ դուրս է մնացել այդ ցուցակից, չի համարվում անհասանելի: Ես արթնացա մի օր ու տեսա, որ թռչում եմ: Բայց ինձանից շատ տարիներ առաջ արդեն մարդիկ թռչում էին:
-Ես ոչ մի թռչող մարդ չեմ տեսել, - առարկեց Ջոնը:
-Ու չես տեսնի: Որովհետև նրանք թռչում են հատուկ սարքերով, հատուկ մեքենաներով: Բայց թռչում են: Ու դա հրաշալի է:
Ջոնը ոչինչ չպատասխանեց: Խոսակության թելը նորից հանձնվեց Բենի հոգածությանը:
Հաջորդ օրը Ջոնն ասաց.
-Իսկ ճայերին որտե՞ղ են բուծում:
Ու Մեգգին պատասխանեց.
-Չգիտեմ:
Իսկ հետո Ջոնը նորից հառաչեց.
-Հոգնել եմ:
Ու Մեգգին հարցրեց.
-Ինչո՞ւ, Ջոննի:
Եվ Ջոնաանի հերթն էր ասել.
-Չգիտեմ...

Սոֆի: Բանաստեղծը և զուգարանի թուղթը

Հոգու խորքում նա բանաստեղծ էր: Ընթերցող չուներ՝ ոչ մի հատիկ, ոչ էլ քննադատներն էին նրա մասին խոսում. ու դա զարմանալի չէր, չէ՞ որ ընդամենը տասնհինգ տարեկան էր: Ոչ ոք չգիտեր նրա գոյության մասին, բացի, իհարկե, հայրիկից, մայրիկից, ավագ քրոջից ու իր ընտանիքի չորսթաթանի անդամից՝ Գանգստեր բարի ու դաստիարակված շնիկից: Հայրիկն ու մայրիկը ամբողջ օրը աշխատում էին, քույրիկը անընդհատ դաշնամուր էր նվագում, կամ հեռախոսով խոսում իր բոյֆրենդի հետ, Գանգստերն էլ կարդալ չգիտեր, թե չէ հաստատ կգնահատեր նրա պոետական շնորհքը: Բայց դե, ինչպես ասացի, Գանգստերը կարդալ չգիտեր, հայրիկն ու մայրիկը տանը չէին լինում, իսկ քույրիկը բոյֆրենդ ուներ, այնպես որ ոչ ոք չգիտեր, որ նա հոգու խորքում բանաստեղծ է:
Իսկ այ նրա ստեղծած պերսոնաժները գիտեին:
Նրա գրչատուփում շատ գրիչներ կային, ու ամեն մեկը իր առաքելությունն ուներ, այսպես ասված, միսսիան: Բարակ գրող գրիչը ուսուցչի համար էր պահում, որ մատյանում ստորագրի: Հաստ գրողով տնայիններն էր անում, գեղցիկով գրում ստուգողականները: Եվ միայն մի գրիչ կար, որով բանաստեղծություններ էր գրում: Զզվելի գրիչ էր, հաստ էր գրում ու շատ դանդաղ: Երբեմն-երբեմն այդ ճարպակալած գրիչի շունչը կտրվում էր, ու սկսում էր այլևս չգրել՝ ստիպելով տիրոջը անիմաստ օդում խզբզել ու կորցնել թանկագին վայրկյանները: Բայց գեր գրիչը շատ լավ գիտեր, որ հենց այդ վայրկյաններին է ծնվում բանաստեղծությունը, ու հանգիստ շունչ էր քաշում:
Նրանք երկուսով՝ գրիչը ու տերը, այնքան պերսոնաժների հանեցին չեղած աշխարհից, որ աղջկա պայուսակում թթու դրած հաշվիչն էլ չէր հաշվի: Նրանք լավ պերսոնաժներ էին՝ մեկ բարի, մեկ չար, բայց բոլորն էլ հետաքրքիր: Չար պերսոնաժները չարություն անելիս չէին արդարանում, բարիները անընդհատ ներելու հատկություն ունեին, բայց դրա մասին չէին բարձրաձայնում: Բացի այդ բոլոր պերսոնաժները մի չգրված օրենք ունեին՝ սիրո մասին  չէին խոսում, սիրելիներին չէին դավաճանում: Ու հենց դա էր նրանց տարբերում հեռուստացույցով անընդհատ գովազդվող օճառային օպերաների արհեստական հերոսներից: Այս պերսոնաժները հերոս չէին, չնայած նրանցից ոմանք բավականին քաջ էին, ոմանք էլ՝ անձնազոհ: Բայց նրանք հերոս չէին, պարզապես ուզում էին ապրել, ինչպես և բոլորը, ովքեր չեղած աշխարհից են գալիս ու ուզում են լինել:
Նա իր պերսոնաժներին շատ էր սիրում: Նրանց մասին պպատմում էր երգեցիկ, հոսող բանաստեղծությամբ՝ այնքան հեշտ հիշվող, որ եթե այն դպրոցում անգիր հանձնարարեին, աշակերտները տանը սերտելու կարիք չէին ունենա: Բայց դպրոցում չգիտեին նրա շնորհքի մասին, և ոչ ոք չգիտեր, միայն պերսոնաժները, որ բանաստեղծության պես իրական էին ու թեթև ու շատ էին ուզում ապրել:
Բայց նա տարօրինակ մի սովորություն ուներ: Իր պոեմները գրում էր զուգարանի թղթին, ու թողնում այն պետքարանում:
Երբ մայրիկն ու հայրիկը վերադառնում էին աշխատանքից, իսկ քույրիկը փակում էր դաշանմուրի կափարիչը, բոլորը նստում էին ճաշելու: Մայրիկը համով էր պատրաստում, ու բոլորը ինքնամոռաց ուտում էին: Հետո հերթով գնում զուգարան: Եվ ամեն անգամ, երբ լսվում էր խողովակներով գահավիժող ջրի ձայնը, նա մտովի պատկերացնում էր, թե որ հերոսի հատվածն են այսօր պոկել զուգարանի թղթի փաթեթից... ու լաց էր լինում:
Նրան ոչ ոք չէր հասկանում, նույնիսկ իր ստեղծած պերսոնաժները, որոնք շատ էին ուզում արպրել: Ճարպակալած գրիչն էլ չէր հասկանում ու հաճախ բարկանում էր նրա վրա, սկսում էր չգրել ու անվերջ խզբզել օդում:
Իսկ նա լաց էր լինում, որովհետև ընտանիքի անդամներից ոչ ոք չէր սանձում իր աղիքները ու չէր կարդում զուգարանի թղթին գրված պոեմները:
Իսկ նա շատ հասարակ մի բան էր ուզում: Ուզում էր, որ աղիքներին գոհացնելուց առաջ տնեցիներից գոնե մեկը կարդա իր գրածը: Ախր եթե այստեղ, տան ամենապետքական անկյունում դրված բանաստեղծությունը չեն կարդում, ի՞նչ են անելու, երբ սկսի հաստ տետրերում գրել ու պահել սեղանի դարակներում:
Եվ ամեն անգամ, երբ ընտանիքի անդամներից մեկը գոհ ու երջանիկ փակում էր տան ամենափոքր սենյակի դուռը, նա մտովի հրաժեշտ էր տալիս իր հերոսներից մեկին, ով հաստատ անհետացած կլիներ կոյուղու խորքում: Ու լաց էր լինում:
Մի անգամ էլ հայրիկը չդիմացավ ու սպիտակ թուղթ բերեց նրան: Մաքուր սպիտակ թղթերով մի հաստ կապոց: Եվ դա նշանակում էր՝ բանաստեղծություններդ քեզ պահիր:
Այդ երեկո ճարպակալած հաստ գրող գրիչը կորավ: Նա այլևս ոչ մի տող չգրեց: Ավարտեց դպրոցը, համալսարան ընդունվեց, ամուսնացավ, ճանաչված բժիշկ կամ ուսուցիչ դրաձավ, հարգված էր, սիրված, նվիրված:
Իսկ նրա պերսոնաժները ապրել էին ուզում...

Սոնա: չԳրողը

Ես նստած եմ իմ թղթե բանտում և մի անիմաստ, անսկիզբ-անվերջ երգ եմ երգում:
Դու դանդաղ բացում ես թղթե ճռճռան դուռը ու ներս հրում արդեն սառած ապուրով ափսեն:
Կես ժամը մեկ ճաշ ես բերում ինձ, որ հինգ րոպե հետո նորից տանես խոհանոց այդ գրողի տարած ափսեն, որին ես մատով չեմ կպել ու չեմ կպնի:
Չէ, մի անհանգստացիր, ես չեմ զայրանում: Չէ՞ որ դու իմ Առլեկինն ես.. Իմ տխուր Առլեկինը...
Դու ոչ Ծաղրածու ես, ոչ Պիեռո, այլ հենց տխուր Առլիկին, ում զանգուլակները վաղուց արդեն թափվել են գլխով շատ թափահարելուց:
Դու այլևս չես զնգզնգում, դրա համար էլ տխուր ես...
Բայց երբեմն-երբեմն ժպտում ես քո կարմիր, առլեկինային ժպիտով: Ես քո քայլող ժպիտն եմ: Դու նայում ես ինձ ու ժպտում, ու ես ուրախ եմ, որ կարող եմ գոնե կես ժամով երջանկացնել որևէ մեկին:
Բայց հիմա դու զարմանալիորեն դաժան ես վարվում ինձ հետ: Դու խլել ես ինձնից իմ ընկերներին, գրքերը, թատրոնը, դու խլել ես ինձնից իմ աղմուկ-աղաղակը, տեմպո-ռիթմը, իմ կյանքը, ինձ էլ իմ կյանքից ես խլել, պարզապես անհայտացրել ես ինձ իմ խելագար աշխարհից, որտեղ ես հողմապտույտ տեմպով դանդաղ-դանդաղ գժվում էի: Դու փակել ես ինձ այս թղթե զնդանում ու ասում ես՝ Գրի՛ր:
-Գրիր, որ կարդամ, որ դու էլ իմ գրածը կարդաս, որ ծիծաղես ինձ վրա, ասես, որ խելքս թռցրել եմ, ասես, որ վաղուց գիտես, որ խելքս թռցրել եմ, ես էլ ասեմ, որ դու լացկան, ռոմանտիկ աղջիկ ես, դու սուտ նեղանաս ինձնից, ու այդ նեղացկոտությունից թշերիդ փոսիկներ առաջանան, ու ես ծիծաղեմ: Հասկացիր, ես պիտի ծիծաղեմ, ես Առլեկին եմ, ես պիտի ծիծաղեմ:
Բայց ես... Ես չեմ գրում: Ոչ մի տող: Թեև իմ բանտը թղթե է, այստեղ ամենուր կարելի է գրել՝ պատերին, հատակին, առաստաղին, չեղած պատուհանի չեղած պատուհանագոգին. գրիր ամեն տեղ՝ամեն ինչի մասին: Բայց ես չեմ գրում:
Դու կես ժամը մեկ ինձ սառած ապուր ես բերում ու աչքի պոչով ստուգում պատերի սպիտակությունը:
Իսկ ես ժպտում եմ քեզ, իմ կարմիր Առլեկին: Ես քո առլեկինային կարմիր շրթներկն եմ քսում իմ կոպերին, ու ժպտում քեզ իմ անկոպ շուրթերով:
Դու չգիտես ու չպիտի իմանաս: Ես ջախջախված եմ: Ոչնչացված: Տապալված: Ու դա ինձ դուր է գալիս: Այս ծուղակը, որի մեջ ընկել եմ, գրելու այս անհրաժեշտությունն ու անկարողությունը, հիվանդագին, գժված կյանքից պոկվելու ստիպվծությունը մի տեսակ հանգստություն են ներշնչում ինձ: Կյանքումս առաջին անգամ հանգիստ եմ: Ու դա մահվան պես է՝ սառը ու փափուկ:
Ես ջախջախված եմ, ու ոչինչ չեմ անում՝ այս վիճակից ազատվելու, դուրս պրծնելու համար:
Դրա համար էլ ոչինչ չեմ գրում:
Բայց դու չպիտի իմանաս այդ մասին: Ես պատասխանատու եմ քեզ համար: Դու բանտարկել ես ինձ, նշանակում է՝ սիրում ես, կամ գոնե ընտելացել ես, իսկ ես, ուզած թե չուզած, պատասխանատու եմ նրանց համար, ում ընտելացրել եմ:
Դա ես չեմ ասել: Դա շատ ավելի խելացի մարդ է ասել, ում ես շատ եմ սիրում ու մի քիչ էլ ընտելացել եմ: Ափսոս, նա չգիտի այդ մասին, թե չէ ստիպված կլիներ պատասխանատու լինել ինձ համար:
Արի գրեմ պատին, քո այս կարմիր շրթներկով գրեմ: Գրեմ ՑՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ: Ու դու ինձ բաց թողնես: Ու դու ծիծաղես ինձ վրա: Ու ես լուռ ժպտալով թողնեմ-հեռանամ՝ առանց փորձելու իմ ջախջախվածությունը հերքել:
Ես դանդաղ դուրս եմ սողում խաղի քո կանոններից ու հողմապտույտ արագությամբ վերադառնում հանապազօրյա գժությանը: Ես մահանում եմ, մահանում եմ ավելի արագ, քան ինձ թվում էր առաջ: Բայց այդ մահվան մեջ մի նոր կյանք կա՝ կյանք, որտեղ դու ես բանտարկված իմ այդ թղթե զնդանում, իսկ ես քեզ հետ եմ՝ ինքնակամ գերի, ու մենք գրում ենք պատերին քո այդ կարմիր շրթներկով, ու դու արդեն Առլեկին չես ու պարտավոր չես ծիծաղել, ես էլ պատախանատու չեմ ոչ քեզ համար, ոչ էլ իմ...

Սոնա: Երջանկությունը պետք է պաշտպանել հասարակությունից

Հասարակական կարծիքի նկատմամբ ունեցած վախը բարոյականության հիմքն է:

Օսկար Ուայլդ

Այնպես է պատահում, որ մենք՝ ես, դու, մյուսը, հանկարծ դադարում ենք վախենալ հասարակական կարծիքից: Գուցե ընկերներդ ասեն, որ այդպես ես ասում հենց վախից՝ որպես ինքնապաշտպանություն: Դե ինչ, այդպես էլ է լինում, ու իմ ընկերները ինձ դա արդեն ասել են: Բայց հավատա, կարող է և այնպես պատահաել, որ իրո՛ք դադարես վախենալ հասարակական կարրծիքից: Չգիտեմ՝ ինչու, գուցե հանկարծ շատ քաջ դառնաս, գուցե իմ նման հոգնես սրան-նրան լսելուց, գուցե պարզապես այնքան հիմար լինես, կամ այնքան խելացի, որ չհասկանաս, ինչ է քո մասին կարծում կասկածելի հասարակությունը: Ինչևէ: Փաստը մնում է փաստ. դու այլևս չես վախենում:

Գի՞ժ ես: Չէ, մի անհանգստացիր, բժշկի կարիք չունես: Պարզապես դու անբարոյական ես: Դա հաստատված փաստ է, ու դու այլևս ոչինչ չես կարող անել այդ փաստի հետ, միայն անտեսել այն, եթե կարող ես, կամ հաշվի նստել դրա հետ, եթե այլ ելք չի մնում: 

Անբարոյական հռչակվելը (հռչակվելը, ոչ թե լինելը) իր դրական կողմերը ունի: Այսինքն միայն մի դրական կողմ, այն է՝ դու այլևս կորցնելու բան չունես: Շատերը ինձ հետ չեն համաձայնի ու արդեն իսկ չեն համաձայնում: Բայց արի մի պահ չլսենք այդ <<շատերին>> ու փորձենք ինքներս մտածել: Ի՞նչ ունենք կորցնելու մենք՝ ես, դու, այն մյուսը, ում երեկ կամ երեկ չէ առաջին օրը անբարոյական հռչակեցին: Ի՞նչ: Կյանքը, հարգանքը, երջանկությունը... Ասում են, այս ցուցակը չափից դուրս երկար է թվարկելու համար, բայց մենք չենք շտապում: Փորձենք գոնե հասկանալ, արդյո՞ք մենք կորցնում ենք այն երեք վերոնշյալ արժեքավոր կամ ոչ այնքան <<իրերը>>, երբ դադարում ենք հասարակական կարծիքի հետևից ընկնել:

Կյա՞նքը... Կյանքը, վաղ թե ուշ, կորցնելու են բոլորը: Մահը չի հարցնելու՝ որքան հարգված էիր դու քո կյանքում: Նա պարզապես կգա ու կասի՝ բարև: Իսկ քեզ ոչինչ չի մնա, քան թե ասել բոլորին, այդ թվում և նրանց, ովքեր քեզ իրոք հարգում էին՝ ցտեսություն:

Հարգա՞նքը... Նախ և առաջ այդ հարգանք ասվածը շատ կասկածելի բան է, մանավանդ այն մարդկանց պարագայում, ովքեր քեզ չեն ճանաչում և պարզապես իրենց գլխաքանակով ապահովում են անդեմ հասարակության գոյատևումը: Բայց նույնիսկ եթե մի պահ ենթադրենք, որ հասարակությունը իրոք կարող է ինչ-որ մեկին հարգել, մի՞թե դու հույս ունես, որ անբարոյական հռչակվելուց հետո քեզ հարգելու են: Մարդիկ հարգում են դիմացինին միայն իրենց հարգելու համար: Իսկ եթե դու հաշվի չես նստում նրանց <<հեղինակավոր>> մասսայական կարծիքի հետ, էլ ի՞նչ հարգանքի մասին կարող  լինել խոսքը: Այնպես որ սա դու արդեն կորցրել ես ու չես կարող այլևս նորից կորցնել:

Մնաց երջանկությունը... Սա իրոք կարևոր է, ու երջանկության համար հաստատ արժի պայքարել: Բայց... Բանը նրանում է, որ բարոյականության ստերեոտիպ սահմանից դուրս գալուց հետո դու կարող ես երջանիկ լինել միայն երկու դեպքում: Առաջին, վերադառնալ ուրիշի մորալի սահմանը, մեղա գալ ու համբերատար դիմանալ, մինչև բոլորը սպառեն իրենց սրամտության ու փիլիսոփայական մտածելակերպի անսպառ պաշարները ու քեզ վերջապես հանգիստ թողնեն: Կամ էլ պիտի գլուխդ բարձր առաջ գնաս, որքան հնարավոր է հեռանալով հասարակության գծած օղակից ու կրծքով պաշտպանելով քո երջանիկ լինելու իրավունքը՝ անկախ ուրիշների բարդույթներից, որոնք այլ կերպ հասարակական կարծիք են կոչվում: Երկուսն էլ դժվար ճանապարհներ են, իսկ ընտրություն անելու արտոնությունը միմիայն քեզ է պատկանում:

Իսկ հիմա մտածիր՝ ուզո՞ւմ ես վերդառնալ նրանց մոտ: Եթե այո, ուրեմն իրականում երբեք էլ դուրս չէիր եկել նրանց մորալի սահմանից: Ուրեմն քեզ միայն թվում էր, որ դուրս ես եկել: Իսկ եթե չես ուզում, ստիպված ես լինելու պաշտպանել քո երջանկության իրավունքը, որը թեև ամրագրված է Սահմանադրությամբ, բայց այս պարագայում ոչ մի օրենսդրություն քեզ չի օգնի, որովհետև քո երջանկությունը կարող ես պաշտպանել միայն դու: 

Երջանիկ լինելու համար շատ բան պետք չի: 

• Չվախենալ ուրիշի քննադատական խոսքից:
• Կարողանալ պատասխանել սեփական մեղադրանքներին:
• Որոշել սեփական մորալը:
• Հիշել, որ նախորդ երեք կանոններից չի կարելի հրաժարվել;
• Հիշել, որ ամեն դեպքում, ինչ էլ որ ընտրես, դու չես կարող միայնակ լինել:

Այժմ դու գիտես ինչպես դա անել: Կարող ես գործի անցնել, եթե կարող ես...

Էտյուդ: Պարող Երկրագնդիկը

-Իմ գնդիկները պարում են: Պարում են քեզ համար: Չնայած դու նրանց չես նայում: Ուզում ես ցույց տալ, որ ո՛չ ես, ո՛չ էլ գնդիկներս քեզ հետաքրքիր չեն: Իսկ նրանք պարում են ու պարում: Պարում են ինձ համար: Որ ես, նրանց հետևելով, աչքի պոչով կարողանամ նայել և քեզ, ոտքից գլուխ չափել քեզ և նորից ու նորից հասկանալ, որ ես իսկապես սիրում եմ քեզ: Ասում են՝ մեր տարիքում դա միանգամայն սովորական երևույթ է: Բայց ինձ համար անսովոր է, որովհետև առաջին անգամ է, որ գնդիկներին հետևելու փոխարեն ես քեզ եմ նայում: Ու գնդիկներս ընկնում են: Իսկ ես շարունակում եմ նայել քեզ, որովհետև հիմա դա կարևոր չէ: Պատկերացրու մի տղա, որ գնդիկներ է պարեցնում ու սիրում է մի աղջկա: Թվում է, թե սովորական մի պատմություն է, բայց գուցե քեզ համար այն մի փոքր տարօրինակ է: Դու մի՛ վախեցիր: Դու ստիպված չես լինի կիսել ինձ գնդիկների հետ: Ինչ-որ տեղ դու նրանց ես նման: Մի՛ նեղացիր: Ես պարզապես ուզում եմ ասել, որ դու էլ նրանց պես փխրուն ես ու կարող ես այդպես պարել…

Նրանք պարում են քեզ համար: Որ դու մի պահ մոռանաս աղջկական քո բոլոր խաղերը ու շշմած նրանց նայես: Իսկ հետո գնդիկների հետևում հանկարծ տեսնես իմ սիրահարված աչքերը: Պատկերացնո՞ւմ ես, այս գնդիկների հետևում մարդ է կանգնած: Գուցե դա շատ սովորական ու հասկանալի մի բան է, բայց մեզ համար այն հանկարծակի բացահայտված գաղտնիքի պես է: Ես ԿԱՄ, ես գնդիկների հետևում եմ, ու դու նայում ես ոչ թե իմ գնդիկներին, որոնք իրականում պարում են միայն քեզ համար, այլ ԻՆՁ ես նայում: Ու այդ պահին ես երջանիկ եմ: Ես պատրաստ եմ քեզ համար Երկրագնդիկը պարեցնել: Դու մի զարմացիր: Ինձ համար Երկիրը այս գնդիկների չափ մի բան է, նույնիսկ ավելի փոքր. չէ՞ որ ես կարողացա կտրել ամենամեծ հեռավորությունը՝ քո սուտ խաղի ու ինձ բացահայտելու անկեղծ զարմանքի տարածությունը: Հիմա դու գիտես, որ կա մեկը, ով քեզ համար պատրաստ է դառնալ առյուծներ վարժեցնող, նույնիսկ լարախաղաց: Չնայած մեր երկուսից դու ես վարժեցնողը. չէ՞ որ վաղուց ընտելացրել ես ինձ ու դու ես լարախաղացը, որովհետև խաղում ես իմ ջղերի լարերով: Իսկ ես…

Ես մի սովորական ծաղրածու եմ, ով պատրաստ է անվերջ դիմանալ ցանկացած ծաղրի Երկրագնդի բնակչության հինգ միլիարդ  ինը հարյուր իննսունինը միլիոն ինը հարյուր իննսունինը հազար ինը հարյուր իննսունինը մադկանց կողմից, միայն թե նրանց հետ չլինի վեցմիլիարդերորդը՝ այն միակը, ով կարող է երջանկացնել ծաղրածուին: Դու նրանց հետ չես: Ու ես երջանիկ եմ: Ու պտտում եմ քեզ համար ասեղի գլխիկի չափ դարձած Երկրագնդիկը՝ իր համարյա վեց միլիարդ բնակչությամբ: Երկու հոգի պակասում են: Մենք նրանց հետ չենք: Ու ես երջանիկ եմ: Իսկ դո՞ւ…